ایران شرقی 20 مرداد 1399 ساعت 10:07 http://www.iess.ir/fa/interview/2322/ -------------------------------------------------- رقابت قدرت‌ها در آسیای مرکزی عنوان : ابعاد و زمینه‌های شکل‌گیری پلتفورم 1+5 چین و کشورهای آسیای مرکزی -------------------------------------------------- متن : ایران شرقی/ گفتگوی ایران شرقی با "یائو تز یان" کارشناس چینی مسائل آسیای مرکزی چین یکی از بازیگران نوظهوری است که نفوذ خود را در آسیای مرکزی به طرز فزاینده ای افزایش داده است. از سال 2010 به بعد توسعه مناسبات دوجانبه میان چین و کشورهای آسیای مرکزی رشد قابل توجهی یافت و طرح های چند جانبه بزرگی نظیر ابتکار کمربند و جاده با محوریت آسیای مرکزی شکل گرفت. در عین حال، در چارچوب های نهادی نظیر سازمان همکاری شانگهای نیز نخستین چارچوب های امنیتی منطقه ای، البته با حضور روسیه و با ایده های چینی شکل گرفت. طی سال های اخیر، به مرور شاهد برخی تحرکات چین بدون حضور روسیه در آسیای مرکزی بوده ایم که رزمایش های مشترک با کشورهای منطقه (بدون حضور روسیه) مهم ترین نماد بیرونی آن بود. این در حالی است که پکن در همین بازه زمانی با چالش های جدی در فضای سیاسی، امنیتی و اجتماعی کشورهای منطقه نیز مواجه بوده است. اعتراضهای متعدد در قرقیزستان و چالش های دونغان ها در قزاقستان نمونه هایی از این موارد محسوب می شود. در حوزه سیاسی نیز اخیرا شاهد شکل گیری روابط چندجانبه چین با کشورهای منطقه در پلتفورم 1+5 بوده ایم که یک رویکرد متفاوت از سوی پکن است. پلتفورمی که پیش از این به طور جدی از سوی ایالات متحده، اتحادیه اروپا و برخی قدرت های منطقه ای نظیر کره جنوبی و هند پیگیری شده بود. با این حال ابعاد و چارچوب های پلتفورم چینی و زمینه های شکل گیری آن همچنان از سوی تحلیل گران مورد اختلاف است. برای بررسی ابعاد بیشتر این موضوع، موسسه مطالعات آسیای مرکزی و افغانستان در تلاش است، در مجموعه سریالی، سلسله گفتگوهایی را با چین شناسان منطقه آسیای مرکزی و همچنین کارشناسان چینی ترتیب دهد که در دومین بخش، خانم یائو تز یان کارشناس چینی مسائل آسیای مرکزی و پژوهشگر آکادمی سازمان امنیت و همکاری اروپا به سوالات ایران شرقی پاسخ گفته است که در ادامه باهم می خوانیم. ایران شرقی: چین مدت هاست تعاملات دوجانبه مستحکمی را با آسیای مرکزی آغاز کرده است و در ساختار چندجانبه نیز از طریق SCO روابط خود را پیگیری نموده است. با این حال اخیرا شاهد آن بودیم که در پلتفورم 1+5 نیز اولین بار گونه جدیدی از روابط با آسیای مرکزی را شکل داد. علت این موضوع چیست؟ یائو تز یان: از زمانی که جنگ تجاری میان آمریکا و چین شدت گرفته ، پکن به طور فزاینده ای در جامعه بین المللی تحت فشار قرار گرفته است. این موضوع در سطح جدیدی در مسائل هنگ کنگ به وقوع پیوست. در اوایل ماه جولای، زمانی که چین قوانین تازه امنیتی را در هنگ کنگ به اجرا در آورد، 53 کشور از آن حمایت کردند. اما روسیه، قزاقستان، قرقیزستان و ازبکستان، در میان این کشورها نبودند. این موضوع برای چین بسیار ناراحت کننده بود. در ماه ژوئن، بسیاری از مقامات عالی رتبه چین برای برگزاری دیدارها و مذاکره به این کشورها سفر کردند، اما پکن نتوانست حمایت آن ها برای تحولات هنگ کنگ را جلب کند. این کشورها امکان آن که در جنگ چین علیه غرب مشارکت کنند را نداشتند. سینک یانگ یک مساله مذهبی و منطقه ای بود و مساله هنگ کنگ به عنوان یک ارزش در نظام اقتصادی جهان غرب مطرح است. این پلتفورم جدید 1+5 نیز یک تلاش دیگر چین برای مقابله با روسیه است تا بتواند به صورت یکجانبه افکار و ایده های چینی را به رهبران آسیای مرکزی القاء کند. روابط دوجانبه برای چین کافی نبود و روسیه همیشه در سازمان همکاری شانگهای فرصت طلبی می کند. پلتفورم جدید 1+5، یک روش جدید چین برای آن است که به کشورهای آسیای مرکزی بگوید منطقه نیاز به اجماع دارد. ایران شرقی: یک فرضیه در خصوص شکل گیری پلتفورم چینی 1+5 رقابت با نسخه آمریکایی و استراتژی احتمالی اتصال آسیای مرکزی به آسیای جنوبی است. آیا می توان چنین فرضیه ای را برای چین، با ایده نگاه به شرق در منطقه جدی در نظر گرفت؟ یائو تز یان: رهبران چین اینطور فکر می کنند که اکنون ایالات متحده آمریکا جایگاه کمتری نسبت به گذشته در منطقه آسیای مرکزی دارد. چین بیش از همه در آسیای مرکزی نگران روسیه است. چین همواره خواستار آسیایی تر شدن کشورهای منطقه بوده است که اتصال آن به منطقه آسیا-پاسیفیک و نه آسیای جنوبی را مد نظر قرار می دهد. اتصال آسیای مرکزی به آسیای جنوبی، به روسیه و آمریکا کمک می کند تا ارتباط چین با اوراسیا را کاهش داده و چین را منزوی کنند و این موضوع به لحاظ استراتژیک خسارت زیادی بر چین وارد می کند. از این منظر چین به دنبال پیشگیری از آن است. جدای از پلتفورم 1+5، چین در پروژه کمربند و راه و در مکانیزم های داخلی سازمان همکاری شانگهای نیز بر مقابله با این استراتژی متمرکز بوده است. این موضوع از طریق برنامه های مختلفی نظیر ساخت شبکه لجستیکی در اطراف دریای خزر صورت گرفته است.در این راستا، سیاست نگاه به شرق چین برای آسیای مرکزی تقریبا از 20 سال پیش آغاز شده است. ایران شرقی: به دلیل برخی راهبردهای مشترک، مسکو در بسیاری از گام های رو به جلوی پکن تاکنون نگاه تقابل گرایانه شدیدی را از خود نشان نداده است. به نظر شما خط قرمز و یا آستانه سکوت روسیه در پیش روی نفوذ چین در آسیای مرکزی چیست؟ یائو تز یان: خط قرمز روسیه نظامی و امنیتی است. چین تاکنون در حوزه های مختلفی به تقابل با طرح های روسی رو آورده است که بعنوان بخشی از آن، می توان به ساخت هواپیما و موشک اشاره کرد. بسیار واضح است که تجهیزات نظامی چین در سال های اخیر نسخه های خوبی از تجهیزات روسی نبوده اند. اما صنایع مخابراتی چین خیلی خوب هستند؛ بویژه زمانی که از کارکرد دوگانه نظامی و غیرنظامی در تکنولوژی ها برخوردارند. این چیزی است که روسیه به چین نیاز دارد. در همین حال، چین صادرات سلاح به آسیای مرکزی را تنها در دوره شی جین پینگ پیگیری کرده است، چرا که او ملاحظه روسیه را نمی کند و می خواهد که چین یک نفوذ واقعی در آسیای مرکزی داشته باشد. اگر ما به تاریخ روس ها در قبال چین بنگریم، هر تهاجم و یا تحریک از سوی روسیه تنها زمانی آغاز شده که برخی از بازیگران بزرگ دیگر چنین اقداماتی را در خصوص چین و آسیای مرکزی انجام داده بودند. لذا، به رغم آن که روس ها چندان از تحرکات نظامی و امنیتی چین خوششان نمی آید، مسکو زمانی اقدام می کند که غرب نیز اقدامات خود را آغاز کرده باشد. ایران شرقی: الگوی تعامل چین با کشورهای منطقه آسیای مرکزی به نظر شما چگونه است؟ آیا چین با محوریت قزاقستان روابطش را با دیگر کشورها تنظیم می کند یا به سمت روابط متوازن تری پیش خواهد رفت؟ یائو تز یان: قزاقستان به رغم آن که روابط بسیار نزدیکی با چین دارد، برای مدت ها استراتژی احتیاط و موازنه را در پیش گرفته است. قزاقستان به میزان زیادی به چین وابسته نیست و اقتصاد آن بسیار متنوع است. زیرساخت های لجستیک آن نیز به اروپا متصل شده اند (در حال حاضر از طریق روسیه، اما به زودی از طریق دریای خزر به آذربایجان و ترکیه، با دور زدن روسیه). قزاقستان همچنین در حوزه ارزش ها، علاقه مند به اقدام به سبک غربی است و بنابراین، مسائل حقوق بشری چین را تحمل نمی کند. در حال حاضر، چین بیش از همه به دنبال ازبکستان است. ازبکستان به صورت سنتی خود را بین قدرت های بزرگ و چین ایزوله کرده و چین این موضوع را یک فرصت مناسب برای تبدیل شدن این کشور به یک شریک قابل اعتماد برای چین در نظر می گیرد. اقتصاد ازبکستان نیز در حال تجربه یک موج قدرتمند انتقالی است و در این مسیر نیز به میزان قابل توجهی بر روی کمک های چین و محصولات و انتقال تکنولوژی ارزان چینی حساب می کند. به نظر می رسد ازبکستان محل جدید تمرکز چین در آسیای مرکزی است. ایران شرقی: یکی از موضوعات مهم برای چین، موضع گیری سیاسی کشورهای منطقه آسیای مرکزی نسبت به مسائل مهم این کشور است. در موضوع مسلمانان اویغور و تحولات امنیتی هنگ کنگ این موضوع بروز و ظهور یافت. موضع کشورهای آسیای مرکزی را در این دو مقوله، چگونه ارزیابی می کنید؟ یائو تز یان: روسیه در حال حاضر کمتر اراده و توان آغاز یک مساله (تقابلی) دیگر با غرب را دارد و در این چارچوب حمایت روسیه از اقدامات چین در هنگ کنگ منفعتی برای مسکو ندارد. همانطور که پیش تر ذکر کردم، قزاقستان هم می خواهد بیشتر غربی باشد و در این موضوعات کنار غرب خواهد ایستاد. سیاست خارجی ازبکستان نیز می خواهد که از قرار گرفتن در بلوک بندی ها خودداری کند (البته نه به میزان افراطی که در ترکمنستان مشاهده می شود، اما به طور کلی ازبک ها از حضور در این بلوک ها بر حذر هستند)، بنابراین، به نظر نمی رسد که در پرونده هنگ کنگ علیه چین بایستد، چرا که ارتباطی با ازبکستان ندارد. اما در مورد مساله اویغورها در سینک یانگ، ازبکستان نگرانی هایی را احساس می کند. قرقیزستان جامعه از هم پاره و گسسته ای دارد که در آن حتی سیاست مدارانِ حامی چین، حامی روسیه و حامی غرب به وفور یافت می شوند. اما به طور کلی قرقیزستان معمولا تابع تصمیم روسیه و قزاقستان است اما تاجیکستان در کنار چین قرار دارد. این کشور بدهی زیادی به چین داشته و رهبران این کشور شرکت های زیادی دارند که منافع قابل توجهی از چین می برند. بنابراین، تاجیکستان هم نگران تخریب رابطه با غرب نیست چون غرب همیشه به دیده اغماض به تاجیکستان می نگرد تا مانع مداخله آن در امور افغانستان شود. ایران شرقی: و به عنوان پرسش پایانی،اخیرا اعتراضات ضدچینی قابل توجهی در آسیای مرکزی، بویژه قرقیزستان و قزاقستان مشاهده شده است که بر روند سرمایه گذاری های چین تاثیرگذار بوده اند. آیا ممکن است کشورهای منطقه به سمت موازنه تجاری با چین در نتیجه این اعتراضات بروند؟ یائو تز یان: در قزاقستان خیر، اما در قرقیزستان بله. تجار و بازرگانان چینی به قرقیزستان به عنوان یک کشور با مشکلات فراوان می نگرند و در هر زمینه ای، شرایط بهتری برای آنها در قزاقستان مهیا است. اما به هر حال رهبران حزب کمونیست چین اصلا نمی خواهند که برای طرح های بلندمدت اقتصادی و تجاری خود، بیش از حد به قزاقستان متکی باشند. لذا، تلاش خواهند کرد تا قرقیزستان را نیز در این برنامه ها مشارکت دهند. برای پکن، قرقیزستان به لحاظ ظرفیت های اقتصادی و تجاری درست مانند تاجیکستان است؛ تنها با این تفاوت که قرقیزستان نمی تواند به اندازه تاجیکستان از اهداف سیاسی چین حمایت کند. انتهای مطلب/

Session Replace: Table './eastern8_db1/customer_sessions' is marked as crashed and should be repaired