ایران شرقی 20 آبان 1400 ساعت 14:38 http://www.iess.ir/fa/note/2865/ -------------------------------------------------- انتخابات پارلمانی در قرقیزستان عنوان : چشم‌انداز برگزاری انتخابات پارلمانی قرقیزستان -------------------------------------------------- انتظار می‌رود قرقیزستان انتخاباتی آرام و بدون حاشیه را در پیش داشته باشد و برای هر تحول مهم و تأثیرگذاری در مناسبات کلان قدرت می‌بایست در انتظار یک مداخله مؤثر خارجی و یا اشتباهی راهبردی از سوی جباروف نشست. در حال حاضر در بازیگران خارجی نیز نشانه‌هایی از اراده برای بروز بی‌ثباتی در قرقیزستان به چشم نمی‌خورد. تحولات افغانستان موجب محافظه‌کاری مضاعف بازیگران خارجی شده و به نظر می‌رسد تعدیل تدریجی رفتارهای سیاست خارجی دولت جباروف نیز عامل تأثیرگذار دیگری در این زمینه بوده است. متن : مطالعات شرق/ امید رحیمی* مقدمه از بدو استقلال تاکنون در کمتر از 30 سال سه انقلاب و اعتراض سیاسی در قرقیزستان به وجود آمده که هر کدام تحت تأثیر مؤلفه های سیاسی و قومی و نیز با تحرکات خارجی منجر به تغییر در ساختارهای قدرت در این کشور شده است. از این حیث، برگزاری انتخابات و به ویژه انتخابات پارلمانی در این جمهوری همواره با حساسیت دنبال شده است. در همین راستا انتخابات پارلمانی جدید قرقیزستان با گذشت بیش از یک سال از پایان دوره پارلمان فعلی، در نهایت برای روز 28 نوامبر (7 آذر) برنامه ریزی شده است. آخرین بار این انتخابات در اکتبر 2020 برگزار شد که با اعتراضات مخالفین، در نهایت به لغو نتایج، استعفای دولت و حتی تغییر نظام سیاسی این کشور از پارلمانی به ریاستی منجر شد. اگرچه تعویق چند باره این انتخابات در زمینه برگزاری آن در آخر ماه نوامبر تردیدهایی به وجود آورده است، اما به نظر می رسد با تکمیل اصلاحات مربوط به قوانین برگزاری انتخابات و تثبیت شرایط داخلی، شرایط تکرارِ انتخابات پارلمانی در این جمهوری فراهم آمده است. این وضعیت درعین حال گمانه زنی هایی را از احتمال بروز بی ثباتی مجدد و یا تضعیف جایگاه دولت سادیر جباروف به وجود آورده و از سوی دیگر می تواند بسترساز تجمیع مخالفان جباروف در یک کارزار سیاسی باشد. در این گزارش ضمن بازخوانی تحولات یک سال گذشته پس از انقلاب سوم، نگاهی به شرایط پیش رو و جایگاه پارلمان در نظام سیاسی قرقیزستان خواهیم داشت. بازخوانی یک سالگی انقلاب سوم و ابهامات آن بیش از یک سال از تحولات اکتبر 2020 می گذرد. برخی دیدگاه ها تحولات به وجود آمده درنتیجه اعتراضات را به مثابه یک انقلاب خوانده و برخی دیدگاه ها مخالف نام گذاری این چنینی آن تحولات هستند. بازخوانی تحولات روی داده در بازه پس از اعلام نتایج اولیه انتخابات و نیز شکل گیری ساختارهای جدید در این کشور بهتر می تواند ماهیت تحولات و دست های دخیل در آن را به خوبی نشان دهد. این تحولات با اعلام نتایج اولیه انتخابات پارلمانی که در آن تنها چهار حزب بیریمدیک، مکنیم قرقیزستان، قرقیزستان و بوتون قرقیزستان توانسته بودند با کسب آستانه 7 درصدی آراء به پارلمان راه یابند آغاز شد. در مدت بسیار کوتاهی اعتراضات به نتیجه انتخابات تشدید می شود و اولین بیانیه سفارت آمریکا با تائید روی دادن تخلفات گسترده، این اعتراضات را تشدید می کند. شماری از سازمان های مردم نهادِ ناظر بر انتخابات نیز که از سوی آمریکا حمایت می شدند، نتایج انتخابات را غیرقابل قبول خواندند. با این حال در همان روز اول روسیه و برخی نهادهای اوراسیایی نتایج به دست آمده را تائید کرده و منطبق بر قانون خواندند. به هرترتیب گروه های مخالفین اعم از احزاب و جریان های سیاسی در نقاط مختلف شهر بیشکک جمع شدند و به مرور به میدان آلاتو رسیده و گرد هم آمدند. ورود معترضین به محوطه و ساختمان نهاد ریاست جمهوری و ساختمان پارلمان مهم ترین ابهام و رویداد روز اول اعتراضات بود. کماکان علت عدم توانایی نیروهای امنیتی در کنترل معترضین و چگونگی ورود آن ها به این مراکز مهم دولتی بدون هیچ مقاومتی مشخص نیست. با این حال این موضوع بعد از یک سال گمانه زنی های همراهی بخشی از بدنه امنیتی با مخالفین را تائید می کند. در پی این تحولات، دولت سورانبای جین بیک اف با اعلام برگزاری جلسه با رهبران احزاب و پس از آن برکناری دادستان کل و برخی مقامات دولتی دیگر، نخستین گام را در عقب نشینی در مقابل معترضین برداشت. با انتصاب سرپرست جدید دادستانی، در نخستین اقدام نتایج اولیه اعلام شده از سوی کمیسیون مرکزی انتخابات لغو شده و بعد از چندی کمیسیون مذکور نیز این رأی را تائید کرد. در همین حال برخی زندانیان سیاسی مطرح به طور عجیبی در حین ناآرامی ها از زندان آزاد شدند. سادیر جباروف، فعال سیاسی که به جرم آدم ربائی و چند اتهام دیگر در زندان به سر می برد، در کنار آلماسبیک آتامبایف، رئیس جمهور سابق که بعد از حوادث کوی تاش دستگیر و زندانی شده بود، از جمله مطرح ترین چهره های آزاد شده از زندان بودند. برخی از این افراد آزاد شده در بازداشتگاه کمیته دولتی امنیت ملی بودند و همین امر نیز مجددا شائبه دست داشتن دستگاه امنیتی در این تحولات را تقویت می کرد. آتامبایف و جباروف در کنار گروه های غرب گرای دیگری که اعتراضات را پیش از این شروع کرده بودند، نبض تجمعات را در دست گرفتند. در خصوص آتامبایف طیف وسیعی از سیاستمداران وابسته به حزب سوسیال دموکرات و اعضای خانواده او در بطن تجمیع هواداران و سازماندهی اعتراضات بودند، اما در خصوص سادیرجباروف کماکان پرسش های زیادی وجود دارد. او پرشمارترین و پرشورترین طرفداران را در اعتراضات ماه اکتبر داشت که ظاهراً بسیار بیشتر و بهتر از سایر معترضین سازماندهی شده بودند. هیچ ساختار و جریان حزبی نیز حول محور جباروف وجود نداشت و به طور عجیبی نیز پس از به قدرت رسیدن وی در جایگاه ریاست جمهوری (بعد از انتخابات ژانویه 2021) دیگر اثری از آن ها مشاهده نشد. این در حالی است که اعتراضات آن ها نه به نتایج انتخابات پارلمانی (به دلیل عدم وجود حزب وابسته به جباروف در انتخابات) بلکه به اصل حاکمیت دولت سورانبای جین بیک اف بود. همین امر نیز ابهامات دیگری را در زمینه آمادگی قبلی و سازماندهی شده بودن این جریان پیش از برگزاری انتخابات به وجود آورد. این اعتراضات در فاز نخست منجر به استعفای نخست وزیر و انحلال کابینه شد. در مدت کوتاهی نیز با وجود گزینه های مطرح و شناخته شده ای نظیر عموربیک بابانوف، سیاستمدار و تاجر معروف که از حزب، وجهه سیاسی، منابع مالی و ... برخوردار بود، سادیر جباروف به گزینه اصلی نخست وزیری تبدیل می شود. در نشست فوق العاده پارلمان در نهایت نخست وزیری او تصویب می شود و باوجود لغو نتایج این تصمیم از سوی دولت جین بیک اف، مجددا در نشست بعدی پارلمان نیز که با حضور اکثریت اعضا تشکیل شد، جباروف بازهم به عنوان نخست وزیر انتخاب می شود. در همین حین برخی تحولات دیگر در بیشکک به وقوع پیوست. ورود درگیری ها و اعتراضات به فاز خشونت آمیز و مسلحانه و درعین حال غارت فروشگاه ها و آشوب و ناامنی در شهر، منجر به اعلام وضعیت فوق العاده در شهر شد. در همین حال آلماسبیک آتامبایف و شماری از چهره های نزدیک و طرفدارانش نیز به زودی مجددا بازداشت شده و به زندان منتقل شدند. در همین حال دیمیتری کوزاک، معاون رئیس دفتر ریاست جمهوری روسیه نیز به بیشکک سفر کرد و در دیداری با جین بیک اف و جباروف، ظاهراً نوعی توافق در زمینه تثبیت شرایط را رایزنی کرد. بااین حال یک روز بعد جباروف مجددا اظهارات و مطالبات خود برای استعفای سورانبای جین بیک اف را مطرح کرد. در این بازه بسیاری از چهره های سیاسی مطرح نظیر روزا اتونبایوا، رئیس جمهور سابق و حتی کانات عیسایف، رئیس پارلمان مخالفت خود را با استعفای جین بیک اف اعلام کردند و حتی شخصاً دیدارهایی را با وی ترتیب دادند. برخی بازیگران خارجی نظیر اتحادیه اروپا و ایالات متحده آمریکا نیز با انتشار بیانیه هایی از ابقای جین بیک اف در قدرت حمایت کردند. با این حال به نظر می رسد جین بیک اف که در کنار جباروف جایگاه و آینده ای در دولت برای خود متصور نبود، در نهایت تصمیم نهایی خود برای استعفا را عملی کرد. با عدم پذیرش کفالت ریاست جمهوری از سوی رئیس پارلمان، جباروف به طور هم زمان عهده دار وظایف نخست وزیری و ریاست جمهوری شد. او در مدت کوتاهی نیز از ریاست جمهوری دولت موقت استعفا داده و با شرکت در انتخابات توانست رسماً و قانونا رئیس جمهور قرقیزستان شود تا پازل نخست در تحولات موسوم به انقلاب سوم با تغییر کامل دولت و ابقای کامل پارلمان، تکمیل شود. تحولات ساختاری در دولت جدید سادیر جباروف به محض به قدرت رسیدن تحولات ساختاری گسترده ای را در دولت جدید و در قرقیزستان به وجود آورد. او در انتصابات جدید در دولت خود تلاش کرد تا به طیف گسترده مخالفین سابق علیه دولت جین بیک اف و نیز دیگر گروه های سیاسی سهمی ولو جزئی ارائه دهد. درعین حال در انتخاب پست های مهمی همچون نخست وزیری نیز تلاش کرد تا گزینه هایی کم حاشیه را به این کار بگمارد. با این وجود تمرکز ویژه ای را با حمایت کمچیبیک تاشیف، رهبر حزب آتاژورت در حوزه دستگاه های امنیتی مبذول داشت. دستگاه امنیتی جدید قرقیزستان با محوریت کمیته دولتی امنیت ملی با اقتداری جدید و تحرکی بیشتر آغاز به کار کرد که نتایج عملکرد آن در طول حدوداً 9 ماه بعد از استقرار دولت جدید قابل توجه بوده است. این وضعیت در طول مدت کوتاهی ضمن برقراری ثبات و امنیت، تعمیق نفوذ جباروف و کاهش حواشی به قدرت رسیدن وی را موجب شد. اصلاح قانون اساسی و برگزاری رفراندوم مهم ترین گام جباروف در تغییرِ قرقیزستان بود. او با پیشنهاد یک رفراندوم زمینه تبدیل نظام سیاسی قرقیزستان از پارلمانی به ریاستی را فراهم آورد. بر این اساس، بسیاری از اختیارات پارلمان سلب و به رئیس جمهور منتقل می شد. این اصلاحیه اموری نظیر انتصابات و نیز تصمیم گیری را شامل می شد که تقویت جایگاه قدرت رئیس جمهور را همانند قبل از سال 2010 رقم می زد. در کنار این موضوع تغییر قانون انتخابات و برخی تحولات ساختاری دیگر نیز به وجود آمد که همگی نشان از رویکردهای جدید دولت جباروف برای تثبیت قدرتش داشت. بر اساس قانون جدید، دوره های حضور یک فرد در جایگاه ریاست جمهوری از یک دوره به دو دوره ارتقاء یافت. همان طور که انتظار می رفت این اصلاحات نیز با درصد بالایی از آراء مردم پیروز شد و شرایط جدید در مدت کوتاهی شکل گرفت. در همین بازه نیز برگزاری تکرار انتخابات پارلمانی به بعد از اعمال این اصلاحات موکول شد. در سیاست خارجی نیز به نظر می رسد جباروف به میزان زیادی اصول ساختاری و کلیدی سیاست خارجی قرقیزستان را حفظ کرد. او نخستین سفر خارجی خود در کسوت رئیس جمهور را به مسکو انجام داد و در دیدار با ولادیمیر پوتین و سایر مقامات روسیه، توانست امتیازهای قابل توجهی را کسب کند. این امتیازها بویژه در بهبود وضعیت اقتصادی و اجتماعی قرقیزستان که تحت تأثیر شیوع بیماری کرونا در وضعیت نامناسبی قرار داشت، بسیار مهم تلقی می شود. بااین حال او توسعه روابط با چین را با نگاه به رویکردهای ضدچینی فعال در قرقیزستان، بحران بدهی ها و حساسیت کشورهای غربی با احتیاط بیشتری پیش برد. انتشار خبر لابی یک میلیون دلاری برای توسعه روابط با آمریکا، اسرائیل و برخی کشورهای عربی علی رغم تکذیبیه ها، به خوبی اثبات کرد وی نیازمند یک روابط پایدار و عمیق با کشورهای غربی است. او بعد از آن نیز تلاش هایی برای این امر صورت داد که آخرین مورد از آن هفته گذشته در اسکاتلند و در دیدار با جو بایدن انجام گرفت. با این وجود نمی توان سردی موجود در روابط قرقیزستان با غرب را در دوره ریاست جمهوری وی نادیده گرفت. در کنار این روندها، جباروف در سیاست خارجی توسعه روابط با بازیگران منطقه ای نظیر ترکیه را نیز در دستور کار قرار داد. به نظر می رسد در یک پروسه امنیتی-سیاسی پیچیده، حل بخشی از مشکل جریانِ فعالِ وابسته به فتح الله گولن در قرقیزستان با دستگیری اورخان ایناندا و انتقال او به ترکیه، حل و فصل شد. نقش دستگاه امنیتی قرقیزستان در این تحولات با ابهامات زیادی همراه بود. در حوزه خارجی اما گام جدی دیگر جباروف در تنش با تاجیکستان و بهبود مسائل مرزی با ازبکستان رقم خورد. مناقشه مرزی شدید با تاجیکستان که بر اساس برخی شواهد ظاهراً از سوی قرقیزستان آغاز شد، به نظر می رسد با اهداف چندگانه داخلی و منطقه ای انجام گرفت. بر اساس این سناریو، دولت و دستگاه امنیتی قرقیزستان با ایجاد یک مناقشه محدود با تاجیکستان اهداف چندگانه ای را دنبال می کرد. نخست، با تمرکز جباروف بر گفتمان های ملی گرایی، تشدید این گفتمان در یک فرایند دگرسازی در مقابل تاجیکستان تقویت شد و نگاه افکار عمومی را از حوزه مسائل کارکردی داخلی و بویژه تمرکز قدرت در نهاد ریاست جمهوری منحرف کرد. دوم، در صورت دریافت یک امتیاز مهم نظیر الحاق واروخ به قرقیزستان، دولت می توانست ضمن ارائه یک امتیاز قابل توجه در عرصه منطقه ای، بخشی از نیروهای جنوب را نیز با دولت همراه کند؛ و سوم، با عملکرد دولت تاجیکستان در جنگ محدودی که به وقوع پیوست، یک تهدید بالقوه و مهم برای قبایل جنوبی به وجود آمد که جباروف، ارتش و کمیته دولتی امنیت ملی را به عنوان یک ناجی و مدافع نشان می داد. این فرایند به خوبی می تواند برداشت کودتای شمال علیه جنوب در ماه اکتبر را کمرنگ کرده و از تلاش های احتمالی جنوب برای باز پس گرفتن بخشی از قدرت و شاید تکرار بخشی از تحولات سال 2010 بکاهد. در همین حال برخی سناریوهای بدبینانه تری مبنی بر هماهنگی احتمالی و ایجابی دستگاه امنیتی قرقیزستان با تاجیکستان برای وقوع چنین تحولاتی خبر می دهند. در کنار این موضوع نمی توان از پرونده کومتار نیز چشم پوشی کرد. جباروف به محض به قدرت رسیدن پروژه ملی سازی کومتار را آغاز کرد. این امر با اخراج شرکت کانادایی سنترا گلد و اقامه دعوی علیه این شرکت در دادگاه های بین المللی آغاز شد. دولت قرقیزستان درخواست 5 میلیارد دلار خسارت برای مسائل زیست محیطی را از این شرکت مطرح کرده و در صدد اثبات فساد در واگذاری بخشی از سهام معدن کومتار به این شرکت است. البته کانادا و برخی کشورهای غربی درنتیجه این رویکرد مخالفت های سرسختانه ای در مقابل دیدگاه های جباروف مطرح کرده اند. جباروف با این اقدام در وهله نخست می تواند منابع مالی قابل توجه و مستقلی (از چین، روسیه و آمریکا) را برای پروژه های اقتصادی فراهم آورد و بهبود وضعیت معیشتی مردم را رقم بزند. دوم، این اقدام با احیاء حس ملی گرایی قرقیزی و القای حس مقاومت در مقابل کشورهای قدرتمند غربی فضای داخلی را نیز به خود متمایل کند؛ و سوم، از طریق بازگرداندن چهره هایی نظیر عسگر آقایف، یک نگاه سیاسی باز را به نمایش بگذارد که می تواند از تنش های مخالفین پیشگیری کند. چشم انداز برگزاری انتخابات پارلمانی به نظر می رسد در یک اقدام برنامه ریزی شده تعویق چند باره انتخابات پارلمانی در قرقیزستان با تدبیر سادیر جباروف رقم خورده است. نخستین بازه انتخابات پارلمانی قرار بود تا پیش از پایان سال 2020 برگزار شود که با استعفای رئیس جمهور و برگزاری انتخابات زودهنگام به تعویق افتاد. پس از آن نیز وعده هایی برای برگزاری سریع انتخابات پارلمانی در همان ماه ژانویه و پس از برگزاری انتخابات ریاست جمهوری وجود داشت که هرگز عملی نشدند. با افزایش فشارها وعده های دولت برای برگزاری انتخابات در نیمه نخست سال 2021 مطرح شد و اجرای آن منوط به برگزاری رفراندوم و اصلاح قانون اساسی گردید. با تصویب رفراندوم و مهلت دوماهه اجرای قوانین، ماه آوریل بازه بعدی برگزاری انتخابات تعیین شد که آن نیز مجددا به بهانه اعمال اصلاحات در قانون انتخابات به تعویق افتاد. در نهایت به صورت رسمی تاریخ 31 اکتبر به عنوان زمان برگزاری انتخابات با اعمال اصلاحات جدید در قانون انتخابات مطرح شد که باز هم کمیسیون مرکزی انتخابات به دلیل فقدان زیرساخت های لازم برای اعمال اصلاحات جدید طرحی را برای تعویق مجدد انتخابات به پارلمان ارائه داد. با وجود این، به نظر می رسد 28 نوامبر 2021 تاریخ نهایی برگزاری انتخابات به تعویق افتاده از 6 اکتبر 2020 باشد. این فرایند سیاسی در حالی از سوی جباروف پیگیری شد که وی ظاهراً نسبت به تحولات مربوط به انتخابات پارلمان بی تفاوت است. در حالی که آلماسبیک آتامبایف از طریق حزب سوسیال دموکرات و سورانبای جین بیک اف از طریق حزب بیریمدیک در صدد تثبیت نفوذ و جایگاه خود در پارلمان بودند، به نظر می رسد جباروف علاقه ای به این رویکرد ندارد. او در اقدامی ساختاری جایگاه پارلمان را به پایین ترین سطح ممکن تقلیل داد و اساساً دولت خود را در مقابل عمده تصمیمات پارلمان مصون کرد. بدین ترتیب صرف نظر از آن که چه ترکیبی در پارلمان به قدرت برسد، او به خوبی می تواند برنامه های خود را به پیش ببرد. البته جباروف در همین زمینه نیز اقدامات دیگری را برای مصون سازی دولت در مقابل تصمیمات احتمالی پارلمان و تضعیف هرچه بیشتر نهاد قانون گذاری طراحی کرده است. در قانون جدید انتخابات شرط ورود احزاب به پارلمان از آستانه کسب 7 درصد آراء به 3 درصد آراء کاهش یافته است. پیش از این رقم مذکور 9 درصد بود که توسط دولت جین بیک اف به 7 درصد کاهش یافته بود. این اقدام قابل تأمل جباروف به معنای ورود احزاب کوچک به پارلمان و دشواری شکل گیری ائتلاف های واحد است. درعین حال بخش های کوچک قومی و سیاسی جنوبی و شمالی در این فرایند درگیر مناسبات درون گروهی شده و این یک موهبت برای دولت وی محسوب خواهد شد. بر اساس این شرایط، به نظر می رسد انتخابات پارلمانی در شرایط خاصی تکرار خواهد شد. تا پیش از این مخالفین جباروف آمادگی زیادی برای یک تجمیع اراده و قدرت در مقابل وی در پارلمان کسب کرده بودند. در نگاه مخالفین، جباروف یا با یک حزب قدرتمند و نفوذ عمیق و گسترده وارد کارزار انتخابات پارلمانی می شد و یا به طور کامل این حوزه را به مخالفین واگذار می کرد. در سناریوی نخست ترتیب و سازماندهی اعتراضات به نتایج انتخابات پارلمانی و تکرار تحولات اکتبر 2020 می توانست برای کسب امتیازات قابل توجه از دولت جباروف در دستور کار قرار بگیرد و در سناریوی دوم (عدم ورود جباروف به انتخابات پارلمانی)، یک عرصه انحصاری برای اعمال فشار به دولت به وجود می آمد. اما با این اقدام جباروف فضای نسبتاً انحصاری پارلمان برای یک فضای انحصاری مخالفین شکسته شده و حتی کارزار انتخاباتی ایشان برای به دست آوردن یک اکثریت مطلق در پارلمان با ورود احزاب و جریان های کوچکی که احتمالاً به صورت غیرمستقیم از سوی دولت حمایت می شوند، بسیار دشوار و بلکه غیرممکن می شود. عدم ورود جدی جباروف به انتخابات و احتمالاً برگزاری عادلانه و مبتنی بر اصول دموکراتیک با هدف راه یابی گروه های کوچک به پارلمان نیز بهانه اعتراضات پس از انتخابات را از مخالفین سلب می کند. کاهش جدی و محسوس قدرت و اختیارات پارلمان نیز به عنوان یک سوپاپ اطمینان مانع از بروز تحولات جدی در صورت خطای محاسباتی می شود. جمع بندی بدین ترتیب انتظار می رود قرقیزستان انتخاباتی آرام و بدون حاشیه را در پیش داشته باشد و برای هر تحول مهم و تأثیرگذاری در مناسبات کلان قدرت می بایست در انتظار یک مداخله مؤثر خارجی و یا اشتباهی راهبردی از سوی جباروف نشست. در حال حاضر در بازیگران خارجی نیز نشانه هایی از اراده برای بروز بی ثباتی در قرقیزستان به چشم نمی خورد. تحولات افغانستان موجب محافظه کاری مضاعف بازیگران خارجی شده و به نظر می رسد تعدیل تدریجی رفتارهای سیاست خارجی دولت جباروف نیز عامل تأثیرگذار دیگری در این زمینه بوده است. انتهای مطلب/ *​پژوهشگر موسسه مطالعات راهبردی شرق

Session Replace: Table './eastern8_db1/customer_sessions' is marked as crashed and should be repaired