ایران شرقی 10 آذر 1399 ساعت 11:44 http://www.iess.ir/fa/interview/2463/ -------------------------------------------------- راهبرد قدرت‌ها عنوان : تغییر و تداوم سیاست خارجی آمریکا در آسیای مرکزی در دوره بایدن -------------------------------------------------- متن : مطالعات شرق/ مقدمه: سیاست خارجی ایالات متحده آمریکا متشکل از گزاره هایی نهادینه و ثابت، و در عین حال بخش هایی متغیر است. در این راستا دولت دونالد ترامپ در آمریکا دولتی پنداشته می شود که بیش از دیگران تغییراتی رادیکال را در سیاست های واشنگتن اعمال کرد که بعضا شامل گزاره های نهادینه و ثابت در سیاست خارجی آمریکا می شد. خروج از پیمان های بین المللی به رغم تاکید بنیادین آمریکا بر رویکردهای نهادگرایانه نئولیبرال، عدم تعهد و پایبندی به توافقات دو و چند جانبه نظیر پیمان های نظامی دوره جنگ سرد در عین تاکید اصولی بر حقوق و امنیت بین الملل، و نیز حمایت گرایی و رویکردهای مرکانتلیستی در اقتصاد(رویکردهای مبتنی بر ایجاد تراز مثبت در تجارت با هدف افزایش ثروت داخلی با ابزارهای مختلف از جمله تعرفه) در عین اظهار پایبندی به اقتصاد بازارِ آزاد از جمله مواردی است که در این زمینه قابل ذکر است. با این وجود در آسیای مرکزی شاهد چنین رویکردهایی از سوی ترامپ نبوده ایم. اصلی ترین محور سیاست خارجی دولت ترامپ در آسیای مرکزی، مساله افغانستان بود. در این دوره آمریکا طرح های پیشین استراتژی اتصال آسیای مرکزی و جنوبی را دوباره در دستور کار قرار داد و در سطح دیگر سیاسی نیز چارچوب 1+5 را که پیش تر دولت باراک اوباما آن را آغاز کرده بود، ادامه داد. در حوزه اهرم های فشار آمریکا نظیر حقوق بشر و دموکراسی به نظر می رسد تسامح بیشتری از دولت ترامپ شاهد بودیم و در عین حال سیاست ضدروس گرایی در اقدامات آمریکا کمرنگ شد و جای خود را به ضدچین گرایی فعال تری داد. در چنین شرایطی یک سوال جدی آن است که آیا با روی کار آمدن جو بایدن سیاست خارجی آمریکا در آسیای مرکزی در چه حوزه هایی تغییر می کند و در چه حوزه هایی تداوم می یابد؟ بایدن در دوره ای که معاون اول باراک اوباما بود بارها به آسیای مرکزی سفر کرده است و نشان داده ارتباطاتی نزدیک با برخی رهبران منطقه دارد. در عین حال بایدن نامزد حزب دموکرات است و طبق یک سنت رسمی در دوره او باید انتظار سیاست های سختگیرانه ای در حوزه حقوق بشر، دموکراسی و اصلاحات سیاسی و اقتصادی در آسیای مرکزی داشت. در همین حال رویکرد بایدن به افغانستان و بویژه فرایند صلحی که ترامپ آن را آغاز کرده است، همچنان مشخص نیست. او صریحا مخالف خروج نیروهای آمریکا از افغانستان بوده و در عین حال بر تداوم فرایند مذاکرات صلح تاکید دارد. در همین راستا با هدف تحلیل و ارزیابی تغییر و تداوم سیاست خارجی آمریکا در آسیای مرکزی در دوره ریاست جمهوری احتمالی جو بایدن، موسسه مطالعات راهبردی شرق مجموعه مصاحبه هایی را با کارشناسان حوزه روابط بین الملل و آشنا به مسائل آسیای مرکزی ترتیب داده است که در اولین قسمت، دکتر دیوید کانکارینی، پژوهشگر و خبرنگار مسائل آسیای مرکزی به سوالات ما پاسخ داده است. آقای کانکارینی دکتری مطالعات بین الملل (نهادهای بین المللی و سیاست گذاری) در دانشگاه کاتولیک کشور ایتالیا است و بر حوزه آسیای مرکزی متمرکز می باشد. آثار و نوشته های وی پیش تر در موسسه مطالعات بین الملل رم (IAI) و موسسه ایتالیایی برای مطالعات سیاسی بین المللی (ISPI) منتشر شده است. موسسه مطالعات راهبردی شرق: سیاست خارجی ترامپ را در آسیای مرکزی چگونه ارزیابی می کنید؟ آیا دولت دونالد ترامپ طرح و برنامه مستقلی برای آسیای مرکزی داشت؟ کانکارینی: در راستای استراتژی های کلان دولت دونالد ترامپ در کاهش تعهدات جهانی آمریکا، در حقیقت در حوزه آسیای مرکزی هم (مانند دیگر مناطق) واشنگتن پیشرفت قابل توجهی را تجربه نکرده است. در این حوزه با وجود کاهش تعهدات بین المللی در آسیای مرکزی از سوی بازیگران مختلف و از جمله ایالات متحده آمریکا، به طور فزاینده ای صرفا به یک آزمون برای روابط بین چین و روسیه در منطقه تبدیل شد. بنابراین من فکر می کنم ترامپ اساسا طرح مستقلی برای آسیای مرکزی نداشت و درواقع آسیای مرکزی بخشی از سیاست آسیایی ترامپ بود. موسسه مطالعات راهبردی شرق: به نظر شما آیا جو بایدن نیز همان مسیر ترامپ را برای استراتژی اتصال آسیای مرکزی و جنوبی، از طریق پیگیری صلح افغانستان و خروج نیروهای آمریکا ادامه می دهد؟ یا ممکن است برنامه متفاوتی را در پیش بگیرد؟ کانکارینی: خوب هنوز خیلی واضح و مشخص نیست. در واقع نمی توان قضاوت کرد که چه انتظاراتی از رئیس جمهور جدید آمریکا (جو بایدن) در یک دوره سیاست خارجی باید داشت. کاهش تعهدات در افغانستان با خروج نیروهای آمریکا می تواند برخی بازیگران منطقه ای را متنفع کند، و در همین حال یک خلا قدرت در منطقه به وجود بیاورد که سریعا در سطوح ژئوپلیتیک توسط روسیه، چین یا بازیگران دیگر پر می شود. به رغم تمام موارد فوق الذکر، این موضوع نیز قابل توجه است که ببینیم بایدن چگونه پرونده ایران را به پیش می برد. طبیعتا یکی از نتایج آن ممکن است اتصال و ارتباط بیشتر ایران با آسیای مرکزی باشد. اما همچنان فکر می کنم بایدن همان مسیر ترامپ را شاید با سرعتی کمتر به پیش ببرد. موسسه مطالعات راهبردی شرق: یکی از مشخصه های اصلی دولت های غربی، تاکید بر حقوق بشر و ارزش های دموکراسی است. به نظر شما رویکرد دولت بایدن در این زمینه نسبت به کشورهای منطقه بویژه کشورهای در حال بهبود همچون ازبکستان و یا کشورهای در حال بدتر شدن نظیر تاجیکستان چگونه خواهد بود؟ فشار بیشتری وارد خواهد کرد یا مدارا را در پیش می گیرد؟ کانکارینی: بدون شک درست است که دولت های دموکراتیک گرایش بیشتری برای توجه به حقوق بشر و ارزش های دموکراسی دارند. از سوی دیگر هم می دانیم که این ها مسائلی هستند که در کشورهای آسیای مرکزی به خوبی رعایت نمی شوند؛ چه آن هایی که در حال طی فرایند باز شدن بوده اند و چه آن هایی که بیش از دیگران اقتدارگرا هستند. اینها مسائلی است که قطعا (برای دولت جو بایدن) در کانون توجهات خواهد بود. اما از سوی دیگر باید به این موضوع هم توجه داشت که افزایش تاکید بر این مسائل می تواند ریسک کاهش حاشیه نفوذ آمریکا در منطقه را نیز افزایش داده و واشنگتن را وارد برخی چالش ها با جمهوری های منطقه کند. موسسه مطالعات راهبردی شرق: قرقیزستان اکنون در شرایط نسبتا بی ثباتی به سر می برد. کل دولت (قوه مجریه و پارلمان) در وضع عدم قطعیت قرار دارد و آینده مشخصی شاید نتوان برای تحولات این کشور متصور بود. به نظر شما روی کار آمدن بایدن تاثیری بر وضعیت قرقیزستان خواهد گذاشت؟ کانکارینی: فکر می کنم که ایالات متحده در حال حاضر صرفا آنچه در قرقیزستان می گذرد را به دقت نظاره می کند. در همین حال به نظر نمی رسد که آن ها در این حوزه ورود جدی داشته باشند. نفوذ روسیه در قرقیزستان بسیار قوی تر از آن است که واشنگتن بتواند گام هایی مجزا در این کشور بردارد. لذا، فکر می کنم بیش از آمریکا این روسیه است که شرایط آینده قرقیزستان را مشخص می کند. موسسه مطالعات راهبردی شرق: ترامپ سیاست مقابله جویانه ای را با چین در پیش گرفت که طبیعتا بر آسیای مرکزی نیز بی تاثیر نبود. در دولت بایدن نوع تعامل آمریکا با چین را در آسیای مرکزی چگونه ارزیابی می کنید؟ کانکارینی: چین بدون شک نفوذ اقتصادی بسیار زیادی در آسیای مرکزی دارد. دولت ایالات متحده می تواند برای موازنه با این نفوذ اقتصادی تلاش کند، اما این مستلزم اهتمام سیاسی و اقتصادی قابل توجهی است. در شرایط سیاسی و اقتصادی فعلی آمریکا به نظر نمی رسد این کشور توانایی و اراده کافی برای مقابله با چنین سطح نفوذی را در آسیای مرکزی داشته باشد. اما در موضوع نفوذ امنیتی چین به نظر می رسد ماجرا متفاوت است. به صورت کلی من بر این باورم که توجه فزاینده چین به حوزه امنیتی در آسیای مرکزی ایالات متحده را نیز متنفع می کند. چرا که واشنگتن نیز هراس مشترکی را در خصوص احتمال ترویج و گسترش افراط گرایی اسلامی در آسیای مرکزی، به اشتراک می گذارد. موسسه مطالعات راهبردی شرق: به عنوان آخرین سوال، با به قدرت رسیدن بایدن در کاخ سفید باید در انتظار چه تغییرات دیگری در آسیای مرکزی باشیم؟ کانکارینی: به شخصه فکر نمی کنم تغییر قابل توجهی را در دوره بایدن در آسیای مرکزی شاهد باشیم. قطعا یک تغییری در حوزه گفتمانی که در سطوح منطقه ای و بین المللی استفاده می شود خواهیم داشت، اما بایدن به نظر نمی رسد که توان کافی برای تغییر جدی گزینه های استراتژیک در این منطقه داشته باشد. لذا، در دولت بایدن نیز احتمالا شاهد تداوم طرح های دونالد ترامپ در آسیای مرکزی خواهیم بود.