ایران شرقی 3 تير 1395 ساعت 11:14 http://www.iess.ir/fa/analysis/229/ -------------------------------------------------- عنوان : راز اقدامات تروریستی در قزاقستان -------------------------------------------------- مردم قزاقستان در خصوص اقدامات تروریستی که در 5 ژوئن در شهر «آکتوبه» اتفاق افتاد شوک زده شده‌اند. کارشناسان هم فعلا نسبت به اتفاقی که در آرام‌ترین شهر این جمهوری افتاد، نظر واحدی ندارند. هم‌اکنون 2 رویکرد نسبت به ارزیابی رویدادهای 5 ژوئن را ارائه می‌دهیم، اولین رویکرد از نظر کارشناسان علوم سیاسی و دومین دیدگاه از نظر متخصصان علوم الهیات و کارشناسان دینی است. متن : ایران شرقی/ در مورد اقدام تروریستی که در تاریخ 5 ژوئن در شهر اکتوبه قزاقستان اتفاق افتاد، فعلا نظر واحدی وجود ندارد. قزاقستان که به داشتن ثبات در آسیای مرکزی معروف است، دچار تشنج شده است. مردم قزاقستان به خاطر اقدامات تروریستی که در 5 ژوئن در شهر آکتوبه اتفاق افتاد شوک زده شده اند. کارشناسان هم فعلا نسبت به اتفاقی که در آرام ترین شهر این جمهوری افتاد، نظر واحدی ندارند. یادآور می شویم: در 5 ژوئن سال 2016 در شهر آکتوبه گروهی از جنایت کاران بعدازظهر به مغازه فروش سلاح حمله کردند. بعدا آنها در بین هم تقسیم شدند و به مغازه سلاح فروشی دیگری و به واحد نظامی شماره 6655 گارد ملی وزارت کشور جمهوری قزاقستان حمله کردند. طبق اطلاعات اعلام شده در 8 ژوئن، 8 نفر از افراد و نظامیان کشته شدند و حال هشت نفر دیگر هم وخیم می باشد. ریاست کشور این رویداد را به عنوان اقدامات تروریستی اعلام کرد. نورسلطان نظربایف رئیس جمهور قزاقستان 9 ژوئن را روز عزای عمومی برای کشته شدگان در این اقدام تروریستی اعلام کرد. هم اکنون 2 رویکرد نسبت به ارزیابی رویدادهای 5 ژوئن را ارائه می دهیم، اولین رویکرد از نظر کارشناسان علوم سیاسی و دومین دیدگاه از نظر متخصصان علوم الهیات و کارشناسان دینی است. کارشناسان علوم سیاسی در مورد رویدادهای قزاقستان چه نظراتی دارند؟ رویدادهایی که در 5 ژوئن در شهر آکتوبه اتفاق افتاد بی سابقه نیست. در ماه می سال 2011 در کنار ساختمان نمایندگی کمیته امنیت ملی در این شهر انفجاری صورت گرفت. در نتیجه، یک نفر کشته و 2 نفر زخمی شدند. ارلان کارین رئیس مرکز تحقیقات استراتژیک قزاقستان در تاریخ 7 ژوئن به خبرنگار ب.ب.سی گفت: در آن هنگام، دولت این اقدام را به عنوان اقدام انتحاری تلقی کرد اما طیف گسترده ای از مردم قزاقستان از این اتفاق باخبر نشدند. اما اتفاقات 5 ژوئن بر اساس تعداد قربانیان و مقیاس، بیشتر به اتفاقاتی که در شهر تاراز در جنوب قزاقستان اتفاق افتادند، شبیه هستند. در آن شهر در نتیجه اقدام تروریستی، 7 نفر از جمله 5 پلیس و 2 نفر شهروند عادی کشته شدند. به نظرم این بار نمایندگان نهادهای مجری قانون به طور کارآمدتری عمل کردند و آنها توانستند از افزایش تعداد قربانیان جلوگیری کنند. به نظرم، اتفاقات سال 2011 و 5 ژوئن سال جاری نتیجه فعالیت یک سازمان نیست بلکه نتیجه اقدامات شبکه سلول های اسلام گرای افراطی است. بر کسی پنهان نیست که در قزاقستان چنین سلول هایی فعالیت دارند که اعضای آنها پیروان ایدئولوژی های افراطی مختلف هستند و دلایل افراطی سازی آنها کم نیست. ریشه افراطی سازی بعضی افراد در به حاشیه رانده شدن و دست زدن به جنایت اقشار معین جامعه می باشد: بخشی از جوانان از فرآیند کلی خارج می شوند و تحت تأثیر ايدئولوژی های مختلف قرار می گیرد. آنها به طور مستقل برای سؤلات خود به دنبال جواب می گردند و سعی دارند کمبود دانستنی های خود را با باورهای نادرست پر کنند و تحت تأثیر ايدئولوژی های افراطی قرار می گیرند. ما درباره گرایش مردم قزاقستان به سمت جنایت می توانیم بر اساس تحقیقات انجام شده از طرف من و همکارانم در سال های 2011-2013 و بر اساس تحلیل اطلاعات شخصی قزاقستانی هایی که راهی سوریه برای جنگیدن در صفوف داعش می شوند، بگوییم که آگاهی اجتماعی ابتدایی آنها و عدم دستورالعمل های معین چنین افرادی، نقش بزرگی را در گرایش آنها به سمت تبهکاری ایفاء می کند. اکثر نمایندگان فعال سلول های افراطی اسلامی در بین افراط گرایان و جنایتکاران قرار دارند که از طرف قانون جنایی مورد پیگرد قانونی قرار می گیرند. وی ادامه می دهد: من همراه با همکاران خود فعالیت تقریبا 17 گروه مختلف را بررسی کردیم که در قزاقستان از سال 2003 تا 2011 فعالیت داشتند و آنها را به 3 گروه تقسیم کردیم که به شرح زیر هستند: گروه های جنایی، جماعت های افراطی اسلامی و خرابکاران. یکی از اولین گروه ها در سال 2003 از طرف اشخاصی که از افغانستان آمدند، یعنی شبه نظامیان سابق تشکیل شد. بعدا این گروه نابود گردید اما به طور کامل از بین نرفتند. کسانی که جایگاه دوم و سوم در این گروه ها را داشتند بعد از گذشت زمانی به بازسازی سلول های مشابه در محل زندگی خود یعنی در شهر های قزاقستانی آکتوبه، شیمکنت، آتیرائو و غیره دست زدند. الان من کاملا معتقدم که ما با باقی ماندگان این گروه ها که در سال های 2011-2013 نابود شده بودند، سروکار داریم. ارلان کارین در مورد اقدام تروریستی در شهر آکتوبه در صفحه فیسبوک خود نوشت: ظاهرا گروهی که در آکتوبه اقدام تروریستی انجام دادند از باقی ماندگان گروه های تروریستی تشکیل شده اند که در سال 2011 در این منطقه از طرف نیروهایی ویژه نابود شده بودند. در آن زمان تروریست های 5 ژوئن، 24-25 سال داشتند و جوان ترینشان 14 سال داشت. این طور به نظر می رسد که آنها تحت تأثیر رویدادهای سال 2011-2012 و بحث برانگیز شدن موضوع جنگ در سوریه، افراطی سازی شدند. معمولا از بحث موضوعات کلی دینی به موضوع جهاد!!! منتقل می شوند. بر اساس تحقیقات، ما در مورد شرکت شهروندان قزاقستانی ها در درگیری های سوریه به این نتیجه رسیدیم که اکثر آنها تحت تأثیر اتفاقات سال های 2011-2012 مورد افراطی سازی قرار گرفتند. در سال های 2011-2012 اکثر اقدامات تروریستی با دقت برنامه ریزی نشده بودند اما بجز از 2-3 مورد به طور خود به خود صورت گرفتند. کارین ادامه می دهد: در واقع، اکثر این گروه ها، گروه های نیمه جنایتی بودند که بعضی اوقات دزدی و خرابکاری می کردند. گفتنی است که بعضی از تروریست های اتفاقات اکتوبه قبلا به خاطر دزدی، سرقت و حتی به خاطر قتل محکوم شده بودند. این به آن معناست که زندان ها به تولید کردن افراط گرایان جدید ادامه می دهند. محمد مرا که در سال 2012 به دانش آموزان مدرسه شهر فرانسوی تلوز تیراندازی کرد، پسری معمولی بود که با دوستان خود مشغول کارهای پسرانه خود بود اما روزی وی به خاطر دزدی اسکوتر به زندان رفت. بعد از اینکه آزاد شد، وی اول به مصر بعد به تاجیکستان و پاکستان رفت و در آنجا به القاعده پیوست. در آنجا در طی 2 ماه آموزش دید و وقتی که به خانه خود برگشت به دانش آموزان مدرسه تیراندازی کرد. کارین همچنین در صفحه فیسبوک خود نوشت: اکثر سلول های افراطی که 5-6 سال پیش به وجود آمدند، تحت نفوذ افراطیون قفقاز شمالی قرار داشتند و افراطی های قفقاز شمالی برای افراط گرایان محلی مطالب مختلف و نمایندگان خود را می فرستادند. رستم بورناشف تحلیلگر مستقل قزاقستانی نیز نظر خود را ارائه کرد. وی در رابطه با اتفاقات 5 ژوئن می گوید: نباید عجله کرد و گفت که جنایتی که در 5 ژوئن در آکتوبه اتفاق افتاده، اقدام تروریستی بوده است. چونکه اقدام تروریستی خشونتی است که تحریکات سیاسی دارد. در حال حاضر براساس طرح های تحقیقاتی پلیس، نمی توان گفت که اقدامات خشونت آمیز افرادی که آرامش آکتوبه را برهم زدند از لحاظ سیاسی تحریک شده بودند. به هر حال، من به اطلاعات مربوطه به طور کافی دسترسی ندارم تا بخواهم بگویم که این اقدامات تروریستی بودند یا خیر اما اینجا چیزی که ما می توانیم با قاطعیت کامل بگوییم این است که این اقدامات جنایی بودند. بورناشف در مصاحبه با نشریه قزاقستان تأکید می کند: امروزه اطلاعات کم و محدودی در مورد این اتفاقات و شخصیت هایی که آن را انجام دادند در دست است که اجازه اظهارنظر در مورد اهداف این جنایت را نمی دهد. وی با اشاره به فعالیت نهادهای مجری قانون، تصریح کرد که نمی توان از تمام جنایت ها پیشگیری کرد. وی افزود: من نمی خواهم بین این اتفاق و میزان مذهبی بودن ارتباط برقرار کنم. مشخص است که این حوزه مشکل دار است. برای اظهار چنین نتایجی ما باید بدانیم دلیل تحریک این افراد چه چیزی بوده است؟ مثلا، گمان کنیم که یک شخصی مانند بن لادن کیف پول را دزدی کند آیا اقدام او را باید به عنوان اقدام تروریستی که به خاطر دین انجام شده است یا به عنوان جنایت تلقی کرد؟ سرگی دوواناف خبرنگار قزاقستانی اتفاقی که افتاده حداقل 2 روایت دارد. وی دیدگاه های خود را 7 ژوئن در مصاحبه با بی.بی.سی بیان کرد: در پشت پرده این اتفاقات می توانند 2 جریان باشند. جریان اول در آن است عده ای که در دولت حضور دارند سیاست بازی می کند و سعی دارند یک چیزی را به ریاست کشور نمایان کنند و به این صورت بر روی تغییر اوضاع تأثیرگذار باشند. در مورد این جریان ما می توانیم فقط گمانه زنی کنیم. جریان دوم در آن است که در قزاقستان عناصر تندرو و افراط گرایی شروع به پیدایش کردند. تعداد افرادی که به اسلام پایبند هستند افزایش می یابد و در بین آنها کسانی که افکار افراطی دارند، زیاد می باشد. افرادی که فعلا قفط افکار افراطی دارند و سلاح در دستشان نیست اما این مسئله که آنها به سلاح دست پیدا کردند و از آن استفاده کردند، از آن خبر می دهد که این افکارات، آنها را مجبور به اقدام کرد. به نظر من، چنین جریانی به نفع دولت نیست چون باعث توقف ورود سرمایه ها به قزاقستان می شود و نشانه بی ثباتی اوضاع است. به نظرم، ریاست کشور سعی می کند تا جریان بازی های سیاسی را پیش ببرد و مسئول آن را هم تعیین می کند. وی ادامه داد: فکر نمی کنم که اقدامات تروریستی در آکتوبه با تظاهرات اخیری که به خاطر اصلاحات قانون ارضی در آلماتی اتفاق افتاد، ارتباطی داشته باشد. معتقدم که این 2 گرایش موازی هستند. در مورد دوم ما با فعالیت اجتماعی تشدیدشده شهروندان و در مورد اول با علائم اسلامی گرایی افراطی سروکار داریم. این 2 اتفاق به خاطر اهداف و جهت گیریشان در مقابل هم قرار دارند. چون تظاهرات مربوط به اصلاحات قانون ارضی ماهیت دموکراتیک و صلح آمیز دارد، هدف آن توسعه روابط خوب و دموکراتیک با دولت است اما دومین مورد همانطور که خودتان می دانید، تروریسم نمی تواند صلح آمیز باشد. وی در مورد یک اتفاق دیگر نیز یادآور شد. به گفته وی، در 6 ژوئن سال جاری نیروهای اطلاعاتی قزاقستان جلسه مطبوعاتی برگزار کردند و در آن گفتند که تاختار تولشاف بازرگان معروف قزاقستانی در حال آماده سازی کودتای دولتی بود. نماینده کمیته امنیت ملی قزاقستان همچنین گفت که نهادهای ذیربط، این اقدام را حدس زدند و آنها دستگیر شدند که در بین آنان مقامات بلندپایه، کارمندان نهادهای مجری قانون و نظامیان هستند. این اطلاعات همزمان با اطلاعات در مورد تیراندازی ها در آکتوبه اعلام گردید. دوواناف در مورد اینکه آیا این 2 اتفاق به صورت همزمان اتفاق افتاده اند، می گوید: سخت است این 2 اتفاق را به همدیگر مرتبط دانست چونکه تولشاف طرفدار جدی روسیه است، عضو سازمان های وطن دوستانه روسیه و آدم بسیار محترمی در روسیه است که احساسات و افکار اسلام گرایانه برای او بیگانه هستند. اما اگر بخواهیم در مورد دستاندرکاران احتمالی حرف بزنیم، به نظر من، شاید این افراد کسانی بودند که فعالیت غیرقانونی وی را پوشش می دادند. کسانی بودند که از فعالیت وی باخبر بودند. اما الان گفتن اینکه تولشاف مشغول چه فعالیتی بود، خیلی دشوار است. فکر می کنم که این آدم نمی توانست در کارهای سیاسی حضور داشته باشد چون وی اصلا در حوزه دیگری کار می کند. او عضو هیچ حزب سیاسی نبود و در سیاست هم شهرت نداشت. آنگونه که من می دانم، وی در حوزه سیاسی آشنایان چندانی هم نداشت و از درآمد مالی کلانی برخوردار نبود. حداقل بعید است که کارخانه تولید مشروبات بتواند به او اجازه انجام کودتای دولتی در سراسر کشور را بدهد. نظرات متخصصان الهیات و دین شناسان در مورد اقدام تروریستی در شهر اکتوبه متخصصان الهیات هم این اقدام خشونت آمیزی را محکوم کردند. ارشات آنگاراف دبیر شورای علمای اداره روحانیت مسلمانان قزاقستان این اقدامات را به عنوان فعالیتی در جهت بی ثبات سازی اوضاع دینی در کشور تلقی کرد. وی تأکید کرد که چنین اقدامی گناه است و هیچ ارتباطی با اسلام ندارد. وی در مصاحبه خود با خبرگزاری قزاقستانی اکسپرس.ک.ز اظهار داشت: اتفافات 5 ژوئن اقدامات خودخواهانه ای هستند که از طرف گروهی انجام شد که به بهانه به اصطلاح اسلام، می خواستند اوضاع دینی کشور را دچار بی ثباتی کنند. گواه این مسئله، قتل مردم بی گناه و ایجاد فتنه در جامعه است. اسلام چنین جنایتی را محکوم می کند و آن را گناه می داند. الله در قرآن کریم می فرماید که قتل آدم گناه بزرگی است: کسی که مسلمان را به طور عمد بکشد، جای قاتل در جهنم است و او در آنجا برای همیشه خواهد بود. الله نسبت به او غضبناک می شود، او را نفرین کرده و برای او مجازات بزرگی آماده می کند. در اسلام آسیب رساندن به کسی حتی با زبان یا دست ممنوع شده است. رسول خدا در مورد این مسئله در یکی از احادیث خود به طور قاطع گفت: مسلمان واقعی نباید با زبان یا دست خود به دیگری آسیب برساند. آیدار عبواف دبیر کنگره دین شناسان قزاقستان نیز در مصاحبه خود با رسانه مذکور اعلام می کند: رویدادها در آکتوبه تاکتیک اقدامات خشونت آمیز تروریست ها را نشان داد چراکه آنها در موقعی که احتیاط مردم خیلی پایین است (روز یکشنبه- روز تعطیلی در قزاقستان است و بعدازظهر در آستانه روزه داری این کار را انجام دادند). وقتی که در جاهای شلوغ ترس ایجاد می شود، در بین مردم وحشت بیشتری خواهد بود. باید بررسی کرد چه کسی پشت پرده این اتفاقات ایستاده است؟ مسئله موضوع استراتژیکی است یا تاکتیکی؟ اما در مجموع، این اقدامات نتیجه کار جماعت های غیرقانونی است. تروریست ها بدون تأسف و بدون شک با این زندگی وداع می کنند چون امیدوارند که در جهان دیگر چندین بار مورد احیای مجدد قرار بگیرند. فامیل ها و جامعه به خاطر چنین رفتار غیرقابل بازگشتی تأسف می خورند و آن را محکوم می کنند. پس باید موعظه های پنهانی را ممنوع کرد، جماعت هایی که از گروه های کوچک تشکیل می شوند، تعطیل کرد و اجازه بزرگ شدن آنها را نداد. دین مقدس است. رد کردن اصول اصلی دین مانند آسیب نرساندن، نکشتن، علیه جامعه اقدام نکردن، به حرف کسی که بیشتر می داند گوش ندادن و غیره، به عنوان گناهی بزرگ حساب می شود. وی در پایان گفت: تمام قزاقستانی ها را برای متحد شدن پیرامون ارزش های ماندگار، قرار نگرفتن تحت تأثیر فتنه انگیزی ها، مشارکت فعال در کارهای اطلاع رسانی در ماه مبارک رمضان فرا می خوانم. تروریسم نمی تواند دینی باشد، چون محوریت دین، انسان و محبت به وی است ضمن آنکه تروریست های 5 ژوئن شهر آکتوبه بایه به شدیدترین نحو مجازات شوند. دین شناس معروف قزاقستانی، پروفسور آرتور آرتمیف در گفت و گو با خبرگزاری اینفو.ک.ز بیان کرد که وی در سال 2014 در بین دانشجویان مقطع کارشناسی ارشد یکی از دانشگاه های قزاقستان در مورد دلایل قرار گرفتن جوانان تحت تأثیر اندیشه های افراط گرایان و تروریست ها و روش های مقابله با این مسئله، یک نظرسنجی برگزار کرد. 135 از 190 نفر مشکلاتی مثل بیکاری، سطح پایین زندگی و فقر را به عنوان دلیل اصلی اشاره کردند. تقریبا تمام شرکت کنندگان از دست دادن امید برای زندگی بهتر و مشکلات را دلیل تحت تأثیر قرار گرفتن جوانان دانستند. 28 دانشجو دلیل اصلی را بی عدالتی، فساد مالی و دیوان سالاری دانستند. 67 دانشجو دلیل اصلی را نابسامانی در خانواده، 42 نفر سطح پایین سواد و فرهنگ و 45 تن نیز عدم سواد دینی جوانان را دلیل این امر برشمردند. بر این اساس، 112 دانشجو تأکید کردند که مبلغان مذاهب افراطی که نسبت به امامان جماعت مساجد محلی آگاه تر از آب درمی آیند، در تحت تأثیر گرفتن جوانان نقش بسزایی را ایفاء می کند. بقیه نیز به تأثیر اینترنت، مشکلات مالی و تلاش برای داشتن درآمد به هر نحو اشاره کردند. وی در این رابطه افزود: من تحقیقات خود را به شهرداری شهر آلماتی گزارش کرده بودم. با وجود اینکه از گزارش من استقبال خوبی شده بود اما هیچ اقدامی بعد از آن اتخاذ نگردید و مسئله نابسامانی جوانان، امروز هم مطرح است که ما شاهد آن هستیم. این دین شناس با اشاره به اینکه نمایندگان نیروهای مخرب بخوبی از نابسامانی اجتماعی جوانان افراطی استفاده می کنند، افزود: منظورم مرکز نمایندگان سلفی است که در مصر و عربستان سعودی قرار دارند. وعاظ مذاهب سلفی مانند نمایندگان گروه داعش سعی دارند در نقاط مختلف جهان حضور داشته باشند و در ساختارهای دینی به طور تدریجی نفوذ پیدا می کنند. این افراطی ترین نسخه وهابیت است. البته وهابی های عربستان سعودی سعی دارند امروزه مذهب خود را در سطح مناسب جلوه دهند چونکه آن دین دولتی رسمی آنهاست. به همین خاطر، آنها از سلفی ها دور شدند اما همزمان با آن، از آنها حمایت می کنند. به همین سبب، نمایندگان داعش هم می توانند با اقدامات تروریستی در شهر آکتوبه نسبت داشته باشند. این سازمان الان در تمام جهات شکست می خورد، اکثر جامعه جهانی علیه آن است. خیلی احتمال دارد که آنها تصمیم گرفتند تا در نقاط مختلف جهان: در آسیای مرکزی، اروپا و آمریکا سکونت کنند تا بتوانند ضرباتی را به جامعه آنجا وارد کند اما خیلی عجیب است که این اتفاق در قزاقستان بی طرف انجام می گیرد که بین ملت های مختلف صلح و آرامش وجود دارد. سلفی ها به طور اساسی تروریست ها را برای داعش آماده می کند و شناسایی آنها هم خیلی سخت است. در حال حاضر مسئله پرهیز از ثبت نام سازمان های دینی که نتوانستند ثبت نام رسمی شوند، مطرح است. به طور مثال، سازمان جنبش احمدیه برای همه تبلیغ محبت داشته و نسبت به هیچ کس نفرت را تبلیغ نمی کند اما دولت نسبت به چنین نگاهی نظر خود را دارد و همزمان نقش اداره روحانیت مسلمانان قزاقستان در این مسئله مهم است که به طور قاطع از احمدی ها حمایت نمی کند. اما ثبت نام اجازه می دهد تا فعالیت احمدی ها تحت کنترل جدی باشد. به نظرم، سازمان هایی که نتوانستند ثبت نام رسمی شوند، تا حدی از دست دولت ناراحت هستند و به دنبال فرصت همگرایی با سازمان های افراط گرا هستند که دلیل اصلی اقدامات تروریستی در 5 ژوئن در آکتوبه هم همین مسئله است. در آخر می توان گفت که با در نظر گرفتن ماهیت اقدامات و اهداف حملات، افراطی ها قصد داشتند اقدامات تروریستی گسترده ای را برگزار کنند اما برنامه های آنها شکست خورد. گفتنی است که قزاقستان و روسیه در عرصه مسائل امنیتی و مبارزه با تروریسم، همکاری فعالی دارند. اخیرا نورلان ارمکبایف دبیر شورای امنیت ملی جمهوری قزاقستان در نشست بین المللی اختصاص یافته به مسائل امنیتی که در 23-24 می سال جاری در شهر گرازنی پایتخت چچن برگزار شد، شرکت کرد. نورلان ارمکبایف در چارچوب این نشست با رمضان قادراف رئیس جمهور چچن و نیکلای پاتروشف دبیر شورای امنیتی فدراسیون روسیه مذاکراتی انجام داد. شهر اکتوبه در استان قزاقستان غربی قرار دارد و مرکز استان آکتوبه است. مساحت شهر 297.39 کیلومترمربع بوده و طبق آمارها، در سال 2016 تعداد جمعیت آن به 397 هزار 572 نفر رسید. این شهر در سال 1869 از طرف ارتش امپراطوری شوروی تأسیس گردید و در مراحل اولیه یک پادگان نظامی بود. در حال حاضر این شهر بر اساس تعداد جمعیت، در جایگاه پنجم در قزاقستان قرار دارد و به عنوان بزرگترین شهر در بخش غربی کشور به حساب می آید.