ایران شرقی 8 خرداد 1400 ساعت 10:13 http://www.iess.ir/fa/translate/2653/ -------------------------------------------------- چین و افغانستان پسا خروچ عنوان : نگاه چین به رویداد خروج آمریکا از افغانستان -------------------------------------------------- جامعه سیاسی چین، نظرات متفاوتی درباره فرصت‌ها و چالش‌های خروج آمریکا از افغانستان دارند. اغلب تحلیلگران چینی نگاه بدبینانه‌ای به چشم‌انداز سیاسی افغانستان در پسا خروج داشته و اعتقاد به جنگ داخلی و فروپاشی دولت دارند اما پکن طی یک سال گذشته خود را با چشم‌انداز بی‌ثباتی در افغانستان پسا خروج هماهنگ کرده و به برای مواجهه با پیامدهای ناگزیر دوران پساخروج بسترسازی کرده است. در حالت ایده آل، چین خواهان روی کار آمدن دولت انتقالی و سپس برگزاری انتخابات عمومی و تشکیل دولت ائتلافی در افغانستان است. در بدترین سناریو که شکست مصالحه سیاسی می‌باشد، چین برای ایجاد ثبات در افغانستان، خواهان مداخله احتمالی سازمان ملل خواهد شد. اظهارات تحلیلگران چینی درباره احتمال اعزام نیروهای حافظ صلح از طرف چین به افغانستان، «براساس مفاد منشور سازمان» نوعی سیگنال دهی و محک زدن اوضاع است. متن : مطالعات شرق/ 8 می، وقوع یک انفجار مقابل مدرسه ای درکابل، دست کم 68 کشته بر جای گذاشت. بیش از 60 نفر نیز در این حمله زخمی شدند. گرچه هیچ گروهی تاکنون مسئولیت این حادثه را بر عهده نگرفته اما تبعات آن بر آینده افغانستان سایه افکنده است.واکنش چین به این حمله، سریع و تند بود. روز بعد از این انفجار، وزارت خارجه چین در بیانیه ای این حمله خشونت بار را محکوم کرد و در عین حال، انگشت اتهام خود را به سمت آمریکا نشانه رفت. پکن در این بیانیه تصریح کرد که اعلام خبر ناگهانی خروج کامل آمریکا از افغانستان، عامل وقوع حملات متعدد در نقاط مختلف افغانستان بوده است. این اظهارات تند و تیز، سئوال هایی را به ذهن متبادر می کند، از جمله اینکه نگاه چین به بحث خروج آمریکا چیست؟ پکن مدت ها است که حضور آمریکا در افغانستان و همچنین چشم انداز خروج بی ثبات کننده آمریکایی ها را مورد انتقاد قرار داده است. مسئولان سیاست خارجی چین نسبت به نیات واقعی آمریکا در منطقه در دوران پسا خروج به دیده تردید می نگرند و نگرانی های جدی درباره چشم انداز هرج و مرج و بی ثباتی در طول مرزهای غربی خود دارند. دیدگاه های متناقض چین درباره خروج سربازان آمریکایی طی 20 سال گذشته، چین دیدگاه های متناقضی درباره حضور آمریکا در افغانستان داشته است. از یک سو، چین، جنگ و حضور و دخالت آمریکا در سیاست های افغانستان را عامل بی ثباتی این کشور می دانسته است. از نظر پکن، جنگ مدت ها است که از هدف اصلی خود که همانا مبارزه با تروریسم بوده است منحرف شده و تبدیل به برنامه ای برای کنترل قلب اوراسیا و کنترل حیاط خلوت چین شده است. بنابراین، به طور کلی، حضورنظامی آمریکا در افغانستان به شکلی بسیار منفی و به عنوان عامل نگرانی ها و بی ثباتی های منطقه ترسیم شده است. اما در نقطه مقابل، چین یک دیدگاه نقادانه هم به نسبت بحث خروج سربازان آمریکایی دارد. برای مثال، پس از حمله 8 می کابل، وزارت خارجه چین، وخیم شدن اوضاع امنیتی در افغانستان را به طرح اعلامی آمریکا برای خروج از افغانستان نسبت داد و واشنگتن را به خاطر رفتار غیرمسئولانه اش سرزنش کرد. می توان گفت که چین تقریبا از هر فرصتی استفاده کرده است تا آمریکا را به خاطر وخیم شدن اوضاع در افغانستان (بخصوص در مناطق شهری) و وقوع احتمالی جنگ داخلی سرزنش کند. این دیدگاه متفاوت چین درباره حضور نظامی آمریکا در افغانستان، حاکی از محاسبات چند جانبه پکن است. چین دوست دارد فرو رفتن آمریکا را در طولانی ترین جنگ تاریخ خود نظاره گر باشد چون این جنگ ضمن اینکه سبب حیف و میل ثروت ملی آمریکا می شود، برتری آن را نیز در منطقه و جهان زیر سئوال می برد. در واقع، از سال 2001 به بعد، چین همواره جنگ های ایالات متحده در عراق و افغانستان را یک فرصت راهبردی طلایی برای خود دانسته است که می تواند با استفاده از آن، قدرت اش را افزایش دهد، بدون اینکه زنگ خطر را برای واشنگتن به صدا درآورد. بنابراین، چینی ها ضمن اینکه به جنگ آمریکا در افغانستان نگاه منفی داشته اند، به نحوی از آن خوشحال هم بوده اند. چین (که تلاش داشته رابطه واشنگتن ـ پکن را به نوعی ترمیم کند) امیدوار بوده است که افغانستان بتواند به یک صحنه برای همکاری بدل شود. در واقع، آمریکا و چین طی سال های گذشته، یک کانال رسمی را برای رایزنی درباره اوضاع افغانستان باز نگه داشته اند. علاوه بر این، پکن معتقد است که می تواند با استفاده از دغدغه های مشترک، از جمله موضوع افغانستان، سیاست خصمانه واشنگتن را در قبال خود تا حدودی خنثی کند؛ به عبارت دیگر، پکن می تواند در ازای امتیازدهی های ایالات متحده، در حوزه های مختلف با این کشور وارد همکاری شود. طبق گفت وگوهایی که طی چند ماه گذشته، در جریان جلسات Track II، با تحلیلگران چینی داشتم، پکن در همان روزهای آغازین فعالیت دولت بایدن، آماده دریافت درخواست های احتمالی آمریکا در حوزه های مختلف از جمله کره شمالی، افغانستان، ایران و تغییرات اقلیمی بوده است. به گفته این تحلیلگران، اگر دولت جدید آمریکا برای همراهی بیشتر با سیاست های چین در سین کیانگ، هنگ کنگ، تایوان و تبت از خود تمایل نشان می داد، چینی ها هم آماده همکاری با واشنگتن بودند. اما پس از جلسه جنجالی که ماه مارس بین جک سولیوان مشاور امنیت ملی، آنتونی بلینکن وزیر خارجه و یانگ جی.شی عضو دفتر سیاسی مرکزی حزب کمونیست چین در آلاسکا برگزار شد، چشم انداز احتمالی این همکاری تا حد زیادی کمرنگ شد. با این وجود، پکن همچنان امیدوار است که واشنگتن در نهایت برای دریافت کمک، به چین روی خواهد آورد (و پکن نیز احتمالا مشتاقانه پاسخ این درخواست را خواهد داد). تردید و بدبینی چین: خروج آمریکا چه معنایی دارد؟ روایت چین درباره خروج آمریکا، همواره با یک تردید دایمی همراه بوده است. سئوال اساسی که دراینجا مطرح می باشد این است: خروج آمریکا از افغانستان دقیقا به چه معنا است؟ از منظر چین، آمریکا حتی اگر نیروهای نظامی رسمی خود را خارج کند، بعید است به حضور امنیتی خود و مهم تر از آن، به نفوذی که به واسطه حضور نیروهای امنیتی خصوصی، پیمانکاران دفاعی و شرکای محلی به دست آورده است، خاتمه دهد. در حال حاضر، 2.500 سرباز آمریکایی در افغانستان حضور دارند ـ که با احتساب نیروهای ویژه، شمار آنها به 3.300 نفر خواهد رسید. این تعداد سرباز کم شمار، در شرایطی نیستند که بتوانند نقش نظامی تعیین کننده ای در میدان نبرد ایفا کنند. در عوض، حضور آمریکا، یک پیام سیاسی و نمادین به همراه دارد و آن این است که ایالات متحده همچنان در افغانستان مشارکت داشته و به تعهدات خود پایبند است. بنابراین، خروج سربازان نیز صرفا نمادین خواهد بود. به گفته تحلیلگران چینی، ایالات متحده چندین راه برای ادامه اعمال نفوذ خود خواهد داشت. چین معتقد است که آمریکا شمار قابل توجهی از پرسنل امنیتی غیر رسمی خود را حفظ خواهد کرد. به علاوه، واشنگتن از طریق شرکا و همچنین شبکه های سیاسی گسترده خود، به اعمال نفوذ بر کابل ادامه خواهد داد. ایالات متحده یک شبکه مشارکتی و رابطه ای پیچیده و گسترده با نخبگان سیاسی افغانستان ایجاد کرده است. این رابطه ها همچنان نقش مهمی در سیاست این کشور ایفا خواهند کرد. در حالی که ایالات متحده تلاش دارد تا با متحدان و شرکا در آسیای جنوبی هماهنگ شود، پکن این تلاش ها را اقدامی در جهت حفظ موقعیت محوری آمریکا در برنامه های آینده مربوط به این کشور می داند. از نظر چین، هدف بایدن از اعلام برنامه خروج سربازان از افغانستان، خاتمه دادن به یک فصل حقارت بار در صحنه سیاسی این کشور و رها کردن ایالات متحده از مسئولیت های مادی و معنوی افغانستان است، بدون اینکه واشنگتن مجبور شود به نفوذ عملی یا برنامه ریزی های میدانی خود پایان دهد. این اقدام نه تنها واشنگتن را از بار نمادین و سیاسی طولانی ترین جنگ خود رها خواهد کرد بلکه با کم کردن توجهات عمومی، آزادی عملیاتی آمریکا را بیشتر خواهد کرد. از منظر چین، این رویکرد ضمن اینکه مسئولیت های سیاسی، مالی و حیثیتی آمریکا را کاهش می دهد، همه مزایای اعمال نفوذ بر اوضاع داخلی افغانستان را نیز تقریبا حفظ می کند. چالش ها و فرصت ها این قطعا اخبار خوبی برای چینی ها نیست. زمانی که آمریکا خود را از زیر بار مسئولیت های مادی و معنوی افغانستان خلاص کند، رویکرد آن در قبال این کشور، منعطف تر، عمل گرایانه تر و فنی تر خواهد شد، به نحوی که بتواند در جهت اجرای دستورکارهای وسیع تر آن قرار گیرد. به نظر می رسد که بحث چین و لزوم تمرکز روی رقابت قدرت های بزرگ، تأثیر زیادی روی تصمیم دولت بایدن برای خروج از افغانستان داشته است. اظهارات اخیر بلینکن درباره اینکه ایالات متحده حالا باید انرژی و منابع خود را متوجه موضوع های بسیار مهم دیگر، از جمله رابطه با چین، بکند شاهدی بر این مدعا است که خروج راهبردی آمریکا از افغانستان می تواند ظرفیت های آن را برای رقابت جدی تر با چین آزاد کند. این موضوع، در سطوح مختلف پیامدهای قابل توجهی برای چین در پی دارد. کاهش دغدغه های ایالات متحده چندان به مذاق چینی ها خوش نمی آید. این وضعیت همچنین بدین معنا نیست که آمریکا صرفا برای مقابله با نقش آفرینی احتمالی چین، به راحتی از اهرم های فشار و نفوذ خود در افغانستان دست برخواهد داشت. چیزی که احتمالا بیش از همه برای پکن هشدار دهنده می باشد این است که وقتی آمریکا رسما به جنگ خود در افغانستان خاتمه دهد، می تواند بار دیگر از این کشور برای پیشبرد مقاصد فنی خود در منطقه استفاده کند ـ چین هم کاملا متقاعد شده است که این آمریکایی ها بوده اند که اسامه بن لادن و حامیان او را در زمان اشغال شوروی آموزش داده و تجهیز مالی و تسلیحاتی کرده اند تا بتوانند با نفوذ گسترده مسکو مقابله کنند. با توجه به اینکه چین هرگز جسارت حمله به افغانستان را نداشته است لذا این قابلیت های آمریکا، پیامدهای جدی برای امنیت داخلی چین در استان سین کیانگ و سایر مناطق خواهد داشت. در چارچوب مناسبات چین ـ آمریکا که در قالب رقابت قدرت های بزرگ تعریف می شود، این احتمال به شدت قدرت گرفته است که افغانستان تبدیل به میدان نبردی هم برای کسب نفوذ سیاسی و هم برای رقابت های امنیتی شود. چین چه خواهد کرد؟ به نظر می رسد که جامعه سیاسی چین، نظرات متفاوتی در این باره دارند که آیا خروج آمریکا از افغانستان سبب ایجاد چالش های بیشتر برای پکن در منطقه خواهد شد یا اینکه فرصت های بیشتری را برای این کشور به دنبال خواهد داشت. اول از همه، اغلب تحلیلگران چینی به نظر نگاه بدبینانه ای نسبت به چشم انداز فضای سیاسی افغانستان در دوران پسا خروج دارند. به اعتقاد آنها، دولت اشرف غنی شانس زیادی ندارد که بتواند از نبرد قدرت با طالبان جان سالم به در برده و دولت خود را تا چند سال (اگر نگوییم چند ماه) آینده حفظ کند. این در حالی است که روند این جنگ قدرت می تواند به راحتی کشور را گرفتار یک جنگ داخلی کرده و بدین ترتیب، چین را در برابر نفوذ عناصر بنیادگرای اسلامی آسیب پذیر کند. در همین رابطه، یک دیدگاه مشترک وجود دارد مبنی بر اینکه پس از خروج آمریکا، افغانستان با یک دوره بی ثباتی شدید مواجه خواهد شد و کشورهای منطقه، از جمله چین، باید با این هرج و مرج به وجود آمده دست و پنجه نرم کنند. اما باید گفت که چین طی یک سال گذشته، به شدت تلاش کرده است تا خود را با چشم انداز بی ثباتی در افغانستان پسا خروج هماهنگ کند. چین به شکل فعالی برای مواجهه با پیامدهای ناگزیر دوران پساخروج بسترسازی کرده است. از سال 2017، مکانیسم مذاکره وزرا و معاونان امور خارجه چین ـ افغانستان ـ پاکستان فعال شده است. برای پکن، این مکانیسم تبدیل به یک کانال دست اول به منظور پیشبرد مذاکرات راهبردی، رایزنی های امنیتی ضد تروریستی و گفتمان همکاری بین 3 کشور شده است. چین به طور پیوسته در روند استانبول حضور داشته و در مذاکرات دوحه و مسکو نیز شرکت داشته است. در جریان نشست اخیر سازمان همکاری شانگهای که نوامبر سال گذشته برگزار شد، شی. جین. پینگ رئیس جمهور چین بر اهمیت نقش گروه تماس افغانستان در روند صلح و همچنین روند بازسازی افغانستان در دوران پسا صلح تأکید کرد. در شکل ایده آل، چین خواهان آن است که ابتدا یک دولت انتقالی در افغانستان روی کار آمده و سپس با برگزاری انتخابات عمومی، زمینه ایجاد یک دولت ائتلافی در این کشور فراهم شود؛ دولت ائتلافی که به طور توأمان متشکل از اعضای دولت فعلی غنی و اعضای طالبان افغانستان باشد. این وضعیت، مصداقی از شعار دولت تحت رهبری، کنترل و مالکیت افغان ها است. حتی در بدترین سناریو هم که در آن، مصالحه سیاسی به شکست انجامیده و همه چارچوب های منطقه ای از ارائه راهکار بازمانده باشند، چین احتمالا برای ایجاد ثبات در افغانستان، خواهان مداخله احتمالی سازمان ملل خواهد شد. اظهارات اخیر تحلیلگران چینی درباره احتمال اعزام نیروهای حافظ صلح از طرف چین به افغانستان، براساس مفاد منشور سازمان ملل و در صورتی که اوضاع امنیتی در این کشور آسیای جنوبی در دوران پسا خروج، تهدیدی برای استان سین کیانگ باشد، نوعی سیگنال دهی و محک زدن اوضاع است. این احتمال وجود دارد که حضور امنیتی چین در طول مرز (و حتی در داخل افغانستان، تحت نام همکاری دوجانبه) افزایش پیدا کند. برخی نمونه های این نوع اقدامات، در سال های اخیر، عبارتند از کمک چین به افغانستان برای گشت زنی در کریدور واخان و همچنین خبرهای مربوط به دستگیری یک شبکه اطلاعاتی چینی در افغانستان در ژانویه امسال. چین هنوز امیدوار است که توسعه اقتصادی بتواند سبب ایجاد ثبات در افغانستان شود. به رغم نگاه واقع بینانه چین به اوضاع امنیتی، این کشور تمایل دارد تا افغانستان را در طرح کمربند و راه بگنجاند یا حتی آن را به کریدور اقتصادی چین ـ پاکستان ملحق کند. این پیشنهاد برای اولین بار در سال 2017 مطرح شد و این در حالی است که از سرگیری تجارت از پاکستان به افغانستان از طریق بندر گوادر در سال گذشته نیز نشانه ای امیدوارکننده برای این طرح بود. البته چین می داند که توسعه اقتصادی افغانستان و ادغام منطقه ای همچنان یک چالش در دوران پسا خروج خواهد بود. با این وجود، این یک هدف سیاسی است که پکن احتمالا آن را دنبال خواهد کرد. منافع ژئواکونومیک چین در افغانستان، همسو برنامه های پاکستان برای تبدیل شدن به قطب تجاری منطقه است. حمایت چین از این برنامه نشان می دهد که پکن همچنان باور دارد که پاکستان نقش مهمی در ثبات افغانستان در دوران پسا خروج خواهد داشت. چین کاملا می داند که پاکستان چگونه درباره تسلط خود بر اوضاع اغراق کرده و برای پیشبرد منافع خود، با طرف های رقیب در جنگ افغانستان بازی می کند. با این حال، از منظر چین، نفوذ پاکستان در افغانستان (حتی اگر درباره آن اغراق شده باشد) یک حقیقت سیاسی است که نمی توان آن را نادیده گرفت. علاوه بر این، اهداف چین و پاکستان در افغانستان، اگر یکسان نباشند، همسو هستند؛ که یکی از مصادیق بارز آن، مقابله این دو کشور با بحث نفوذ هند است. چشمانداز پیشرو به طور کلی باید گفت که واکنش چین به طرح خروج سربازان آمریکایی از افغانستان، یک واکنش پیچیده است. در کوتاه مدت، نگرانی پکن این است که بدون حضور نظامی ایالات متحده، افغانستان خیلی زود دچار هرج و مرج شده و به ناچار تبدیل به پناهگاه نیروهای اسلام گرای افراطی شود. اما در بلند مدت، جامعه سیاسی چین همچنان تردیدهای زیادی درباره نیت واقعی آمریکایی ها داشته و معتقد است که ایالات متحده برای پیشبرد اهداف خود قطعا نفوذش را در افغانستان حفظ کرده و از آن استفاده خواهد کرد. علاوه بر این، پکن نگران است که آمریکا (با آزاد شدن از تعهدات میدانی خود در افغانستان) حالا به دنبال آن باشد تا با استفاده از این کشور، منافع کلیدی و مواضع منطقه ای چین را تضعیف کند. انتهای مطلب/ آنچه در این متن آمده به معنای تأیید محتوای آن از سوی موسسه مطالعات راهبردی شرق نیست و تنها در راستای اطلاع رسانی و انعكاس نظرات تحليلگران و منابع مختلف منتشر شده است

Session Replace: Table './eastern8_db1/customer_sessions' is marked as crashed and should be repaired