ایران شرقی 11 مرداد 1400 ساعت 13:50 http://www.iess.ir/fa/interview/2734/ -------------------------------------------------- رقابت قدرت‌ها عنوان : تحلیلی بر رفتار آمریکا در مسئله حضور نظامی در آسیای مرکزی -------------------------------------------------- متن : مطالعات شرق/ مقدمه: هم زمان با اعلان رسمی خروج نیروهای نظامی آمریکا از افغانستان، موضوع تأسیس یک پایگاه نظامی در مناطق مجاور افغانستان، با تمرکز بر آسیای مرکزی از سوی محافل سیاسی و رسانه ای آمریکا مطرح شد. کشورهای آسیای مرکزی و بویژه روسیه در این بازه واکنش های سرسختانه ای نسبت به این طرح نشان دادند. مقامات روسیه نظیر لاوروف این اقدام را خلاف توافقات پیشین عنوان کرده و مدتی پس از آن نیز سرگئی شویگو، وزیر دفاع روسیه عازم آسیای مرکزی شد تا در خصوص نظر شرکای مسکو، اطمینان یابد. مدتی پس از آن در اواخر ماه مه ضمیر کابولوف، نماینده ویژه روسیه در امور افغانستان صریحاً اعلام کرد که در تماس با شرکای تاجیکستانی و ازبکستانی روسیه به این نتیجه رسیده است که اولاً آمریکا هیچ درخواستی از این کشورها برای استقرار نظامی نکرده است و ثانیاً، این کشورها اعلام کرده اند که چنین اقدامی ناممکن است. پس از آن نیز منابعی در ازبکستان اعلام کردند که قانون اساسی و دکترین دفاعی این کشور اجازه تأسیس پایگاه نظامی خارجی در این کشور را نمی دهد. تاجیکستان نیز اگرچه موضعی علیه این روند اتخاذ نکرد، اما اظهارنظر مثبتی نیز در این باره نداشت. با وجود این مخالفت ها و هم زمان با خیزش طالبان در مناطق مختلف افغانستان به نظر می رسد دور جدیدی از تحرکات آمریکا برای استقرار نظامی در آسیای مرکزی آغاز شده است. این موضوع به طور محسوسی با شدت گرفتن تحولات در مرزهای شمالی افغانستان پیش رفته است. موسسه مطالعات راهبردی شرق در ادامه بررسی این موضوع، گفتگویی را با کریگوری تروفیمچوک ترتیب داده است. آقای تروفیمچوک دارای مدرک دکتری بوده و در حال حاضر به عنوان رئیس شورای کارشناسان اتاق فکر اوراسیا در مسکو مشغول بکار است. مطالعات شرق- به نظر شما در حوزه عملیاتی آمریکا چه نیازی به استقرار نظامی در آسیای مرکزی دارد، مادامی که عملیات شناسایی و نظارت را هم اکنون از طریق ناوگان جدید خود در آب های جنوبی انجام می دهد. آیا با استقرار این پایگاه باید چیزی فراتر از شناسایی و نظارت را در عملیات های آمریکا انتظار داشت؟ تروفیمچوک-آمریکا به منظور کنترل آسیای مرکزی یکی از مناطق کلیدی فضای اوراسیا و پساشوروی و سپس اتصال برخی مناطق به کمربند مشترک بی ثباتی از خاورمیانه گرفته تا آسیای مرکزی - به استقرار نظامی در این منطقه نیاز دارد. چگونگی انجام این کار یک مسئله دیگر است که در حال حاضر، آمریکا در حال بررسی آن است. مسئله اصلی، کنترل این فضا به طور مستقیم، یعنی با کمک پایگاه های نظامی مستقر در این منطقه یا به طور غیرمستقیم و با کمک متحدان نظامی دولت های محلی، تامین سلاح و غیره است. در عصر سیاسی جدید گزینه دوم ارجح است، چرا که اگر شما مشاورانی در سطح مرحوم زبیگینیف برژینسکی داشته باشید، برای مخالفان خود بسیار خطرناک خواهید بود. متاسفانه مخالفان آمریکا چنین متخصصانی ندارند، چرا که مقام های دولتی اجازه نمی دهند ایده های آنها عملی شود. امتیاز اصلی آمریکا همین است. همانطور که شما می گویید، واشنگتن نیاز زیادی به شناسایی و نظارت ندارد، چرا که برای ردیابی هر نقطه از جهان سیستم های مدرنی در اختیار دارد. با توجه به پارامترهای جدید، نه تجمع تانک ها و سربازان بلکه سلاح های سایبری، نیرو و توان پایگاه های آمریکا خواهند بود. ابزارهای این سطح بسیار موثرتر از ابزارهای کلاسیک هستند. در همین حال، ایجاد زمینه برای درگیری های بین المللی یکی از تلاش های آمریکا با این هدف است. در این راستا درگیری نظامی اخیر بین تاجیکستان و قرقیزستان برای غرب، الهام بخش است. کشورهای منطقه ممکن است بدون پایگاه های نظامی آمریکایی هم به جان هم بیفتند. سپس می توان به طور کامل به این منطقه ی بی ثبات شده، پرداخت. به بیان ساده، گزینه منطقی تری برای ورود آمریکا به آسیای مرکزی بدون هزینه های مالی اضافی وجود دارد. همچنین آمریکا می خواهد نه تنها پایگاه نظامی خود را در آسیای مرکزی داشته باشد، بلکه یک شریک قابل اعتماد (مانند گرجستان برای ناتو در قفقاز جنوبی یا اوکراین) در این منطقه داشته باشد. آمریکا و ناتو هنوز در داخل آسیای مرکزی چنین شریکی ندارد و قصد دارند در آینده نزدیک آن را پیدا کنند. مطالعات شرق- در صورت موافقت احتمالی با تاسیس یک پایگاه نظامی آمریکا (ولو موقت) در آسیای مرکزی، به نظر شما برنامه آمریکا برای سطح و نوع کاربری این پایگاه چگونه خواهد بود؟ چه تعداد نیرو و با چه میزان و چه نوع تجهیزاتی در این پایگاه مستقر خواهد شد؟ تروفیمچوک - اینگونه پایگاه ها از لحاظ تئوری برای پایان دادن به حضور روسیه و چین در منطقه و کمک کردن به شورشیان محلی به منظور بی ثبات سازی تدریجی و تحریک بی نظمی های بین المللی در مناطق غربی چین مورد نیاز هستند. باید درک کرد که پایگاه های آمریکایی که پیشتر بلافاصله پس از فروپاشی شوروی در آسیای مرکزی وجود داشتند، دیگر مورد نیاز آمریکا نیستند، چرا که پایگاه نظامی مدرن یک مفهوم تقریبا متفاوت است که با نظامیان نشسته پشت حصار در ارتباط نیست. بدین ترتیب، حتی تنها یک پایگاه نظامی به عنوان مرکز توجه مشترک که ممکن است در یکی از 5 کشور آسیای مرکزی ظاهر گردد، در واقع به تهدید جدی برای کل منطقه تبدیل خواهد شد، چرا که نه تنها انبار اسلحه، بلکه تکیه گاهی برای تغییر بیشتر کل منطقه خواهد بود. من فکر می کنم که برای جلوگیری از چنین سناریویی، مسکو و پکن نباید پول و وام های خود را برای غلبه برای قیمت پیشنهادی کاخ سفید صرف کنند. این مسئله باید از طرف دیگر مورد بررسی قرار گیرد، چرا که همیشه پول کمی برای چنین سرمایه گذاری هایی وجود خواهد داشت و امکان چاپ و توزیع دلار برای آمریکا بیشتر خواهد بود. بنابراین، باید اولویت به حوزه اطلاعات و رسانه داده شود. بدین منظور باید کل سیاست رسانه ای را در کشورهایی که سعی دارند با آمریکا مقابله کنند تغییر داد. سیاست اطلاعاتی و رسانه ای فعلی مناسب نیست. متاسفانه مقام ها درک نمی کنند که چگونه باید از ابزار اطلاعاتی و رسانه ای استفاده کنند. میبینید که چگونه این اتفاق در همان آمریکا می افتد: برژینسکی در کتاب خود در این مورد که اوکراین چگونه باید از نفوذ روسیه خارج شود و چرا این کار باید اکنون انجام شود نوشته است. اکنون زمان بسیار کمی گذشته و این اقدام عملی شده است. چین مجبور خواهد بود از قالب سنتی اقتصادی خود خارج شود و با روش های دیگر، بویژه شیوه های نظامی به تهدیدها پاسخ دهد. آمریکا به چین اجازه نمی دهد با برنامه ریزی و با آرامش با پاکستان و افغانستان کار کند، چرا که واشنگتن برنامه های خود را برای نقشه ترانزیتی منطقه دارد. چین همانند روسیه سعی دارد با جنبش طالبان مشورت کند، با این حال، مشکل این است که مقیاس تروریست ها در افغانستان بسیار گسترده است که این امر مانع کنترل کامل وضعیت توسط طالبان می شود. مطالعات شرق- اگر حضور نظامی در آسیای مرکزی برای آمریکا ضروری بود، طبیعتا پیش از خروج از افغانستان ابتدا این استقرار در محیط پیرامونی را نهایی می کرد. اما چنین نشد و با تعجیل تخلیه افغانستان آغاز شد و استقرار نظامی در آسیای مرکزی نیز همچنان در ابهام است. این رویکرد ظاهرا متناقض را چگونه تحلیل می کنید؟ تروفیمچوک- آمریکا خروج خود را نه تنها از افغانستان، بلکه از عراق هم اعلام کرده بود. این نشان می دهد که آمریکا هنوز هم رفتار واضح و آگاهانه ای دارد. برای درک اینکه آمریکا در افغانستان به چه چیزی نیاز دارد، باید درک کرد که چه زمان و چرا آنها به آنجا رفته اند. این بلافاصله پس از حملات تروریستی 11 سپتامبر سال 2001 به آمریکا اتفاق افتاد، چرا که در ماه اکتبر همان سال آمریکایی ها در افغانستان مسلط شدند، نه در جای دیگر. هدف این بود که افغانستان به عنوان بمب منطقه ای ساعتی که هر لحظه ممکن است منفجر شود تحت کنترل قرار گیرد. در حال حاضر، آمریکا برای انفجار اینگونه بمب ها نه تنها در آسیای مرکزی، بلکه در قفقاز جنوبی از طریق بی ثبات سازی خاورمیانه آمادگی دارد. با این حال، متهم کردن کاخ سفید به بی ثبات سازی در آینده دشوار خواهد بود، چرا که نیروهای آمریکایی در هیچ جا نیستند. بنابراین، هیچ شتابی در برنامه خروج آمریکایی ها از افغانستان نیست، چرا که کسی از جبهه گسترده به آنها حمله نکرده است. آنها تنها برنامه خود را دارند و در حال حاضر برای اجرای آن عجله دارند. در این پس زمینه، ساده لوحانه است که بگوییم آمریکایی ها نتوانستند در افغانستان دمکراسی ایجاد کنند، چرا که آنها قصد انجام چنین کاری را نداشتند. افغانستان برای آنها به فرصتی برای کنترل کل منطقه تبدیل شده است. اگر آمریکا مدتها قبل از خروج از افغانستان یکی از کشورهای آسیای مرکزی را برای استقرار نظامی خود انتخاب می کرد و این را به صورت علنی اعلام می کرد، این امر موانع جدی برای اجرای این برنامه ایجاد می کرد. در حال حاضر، زمینه برای حدس اطلاعاتی از جانب مخالفان آمریکا ایجاد شده است و این وضعیت بلاتکلیفی، خواست کاخ سفید است. چرا که در حال حاضر کاخ سفید خودش انتخاب می کند که نیروهای خود را به کجا بفرستد. بنابراین، هیچ تناقض خاصی در اینجا وجود ندارد. مطالعات شرق- طی روزهای اخیر مذاکرات فشرده ای میان مقامات آمریکایی و مقامات دو کشور تاجیکستان و ازبکستان در آمریکا برگزار شد که یکی از محورهای آن احتمالا حضور نظامی بوده است. به نظر شما آمریکا چه امتیازهایی را برای این امر به کشورهای منطقه و روسیه برای موافقت با این استقرار نظامی ارائه می کند؟ تروفیمچوک- مذاکرات با نمایندگان تاجیکستان و ازبکستان بدان معنا نیست که تنها بر آنها تکیه خواهد شد. به عنوان مثال، در قرقیزستان چندین سال پایگاه نظامی آمریکا به آرامی وجود داشت. بنابراین، در اینجا هیچ مانعی برای احیای همکاری مشابه وجود ندارد. بخصوص در کشوری که تقریبا هیچ پولی برای آن باقی نمانده است. مشخص است که آمریکا چه چیزی را از لحاظ سیاسی پیشنهاد می دهد. ابتکار 1+5 آمریکا مدتهاست که به یک جایگزین برای اتحادیه های منطقه ای، از قبیل سازمان همکاری شانگهای، اتحادیه اقتصادی اوراسیا و غیره تبدیل شده است. بنابراین، نه تنها اهرم های نظامی، بلکه اهرم های اقتصادی نیز وجود دارند. کاخ سفید ممکن است تاجیکستان را از جنبه نظامی بترساند: بی ثبات سازی مرز، فعال شدن گروه های مبلغ افراطی گری در داخل کشور، ادامه جنگ با همسایگان، موج های پناهندگان و غیره. اما توافق با ازبکستان راحت تر است، چرا که تاشکند پس از فروپاشی شوروی موضع مبهم خاص خود را از جمله پیرامون همکاری با سازمان پیمان امنیت جمعی داشت: گاهی می آییم، گاهی می رویم. در عین حال، آمریکا ممکن است به منظور توسعه منطقه، به روسیه و چین هم پیشنهاد همکاری دهد. آمریکا در اینجا به هیچ کس اعلام جنگ نمی کند. ظهور پایگاه نظامی آمریکا در هر یک از کشورهای آسیای مرکزی ممکن است پس از تضعیف روابط آن کشور با مسکو یا پکن صورت گیرد. یعنی اگر پایگاه نظامی به طور ناگهانی ظهور پیدا کند، ممکن است توسط مسکو و پکن به عنوان تخریب عمدی امنیت منطقه تلقی شود. مسکو و پکن نباید در انتظار برداشتن گام از جانب آمریکا و فعالان منطقه ای آن باشند. خودشان باید پیش از وقایع، اقدامات پیشگیرانه را انجام دهند. اما فعلا انجام این کار دشوار است، چرا که حوزه اطلاعاتی منطقه برای پیشگیری از تهدیدهای استراتژیک بوجود آمده آمادگی ندارد. از دیدگاه من، حوزه اطلاعات کاملا بلااستفاده مانده و تمام رسانه ها مشغول چیزی غیرقابل درک هستند. مطالعات شرق- در صورت عدم موافقت کشورهای منطقه و روسیه برای استقرار نظامی آمریکا در آسیای مرکزی، به نظر شما آمریکا چه واکنشی نشان خواهد داد؟ آیا امکان مبادرت به اقدامات تقابلی علیه این کشورها وجود دارد؟ اگر آری ، چگونه و در چه زمینه هایی؟ تروفیمچوک- اقدامات تقابلی آمریکا ممکن است در قالب تحریم علیه این کشورها باشد. آمریکا اهرم هایی را برای تقابل در اختیار دارد که می توانند اقتصاد کشورهای مخالف سیاست آمریکا را کاملا تضعیف کنند. تضعیف ایران توسط این تحریم ها دشوار است، اما انجام این کار علیه کشورهای آسیای مرکزی بسیار آسان تر است. روسیه و چین اغلب اشاره می کنند که قادراند به همراه یکدیگر با فشار آمریکا مقابله کنند، اما تا کنون این یک تهدید لفظی بوده است، نه یک عمل توافق شده. به عنوان مثال، در حال حاضر هیچ کس نمی تواند به کوبا کمک کند. مسکو و پکن امیدوارند که در آینده قابل پیش بینی موفق به احیای روابط با آمریکا شوند. اما این امید واهی اوضاع آنها را وخیم تر می کند. به عبارت ساده تر، آمریکا به طور فعال اقتصاد کشورهای آسیای مرکزی را که مانع آن می شوند، تضعیف خواهد کرد (از جمله تاثیر تحریم بر دارایی های بانکی خارجی نمایندگان برجسته این کشورها). همچنین نباید ابزار قدیمی آزمایش شده مانند تغییر رژیم را از طریق کودتا، از جمله ترور مستقیم رهبران فراموش کرد. مطالعات شرق- آیا این احتمال وجود دارد که یکی از کشورهای آسیای مرکزی بیشتر ازبکستان که عضو پیمان امنیت جمعی نیست- بدون جلب نظر مسکو پایگاهی در اختیار آمریکا بگذارد؟ تروفیمچوک- همانطور که تجربه نشان می دهد، موانع قانونی یک کشور نمی توانند دلیل قانع کننده ای برای عدم ورود آمریکا به آن کشور باشند. مثال اوکراین که چنین موانع قانونی داشت، به وضوح این را نشان می دهد. هر قانون در هر زمان قابل تجدید نظر است. بنابراین، زمانی که به ما می گویند ازبکستان به طور کامل تحت پوشش قانون اساسی خود است و اجازه استقرار پایگاه های نظامی بیگانه را نمی دهد، به نظر نمی رسد یک تضمین قابل اعتماد باشد. بخصوص که ازبکستان هیچ تعهدی در چارچوب سازمان پیمان امنیت جمعی ندارد و آمریکا هم قالب های انعطاف پذیری را برای کشاندن کشورهای کوچک به مدار سیاسی خود، بدون ورود رسمی آنها به ناتو در اختیار دارد. در مورد رضایت مسکو نیز باید گفت که مشخص است که مسکو مخالف است. با این وجود، کشورهای آسیای مرکزی گاهی اوقات حرکاتی را برخلاف رضایت مسکو انجام داده اند (مانند ساخت راه آهن قزاقستان-ازبکستان-افغانستان در امتداد سواحل شرقی خزر بدون رضایت مسکو). امریکا از طریق این پروژه ها به تدریج وارد آسیای مرکزی می شود. مطالعات شرق- آیا داشتن پایگاه، مستلزم داشتن مسیر تدارکاتی هم هست ؟ آیا مسیر تدارکاتی شمالی قابلیت احیای مجدد دارد؟ موضع روسیه در این خصوص چیست ؟ تروفیمچوک- بدون شک وجود پایگاه نظامی مستلزم مسیر تدارکاتی است. اما همانطور که قبلا گفته شد، اینگونه مسیرها وجود دارند و مسلما مسیرهای جدید ظهور خواهند یافت. به همین دلیل است که کشورهای آسیای مرکزی فرصت انتخاب ایدئولوژیک را داشته و سعی دارند با اجرای سیاست چندجانبه بین آمریکا، روسیه و چین تعادل ایجاد کنند. اما این چندجانبه گرایی کذایی، همیشه بد پایان می یابد. مانند بلاروس که از جانب غرب محاصره شده است. روسیه پیشتر در حالت عادیِ کار با آمریکا، برای ارائه امکانات حمل و نقل خود آمادگی داشت. اما، در حال حاضر، روسیه در قالب گروه جی 8 وجود ندارد و روابطش با غرب اساسا تغییر کرده است. بنابراین تمام مسیرها هم شمالی، هم جنوبی، هم غربی و هم شرقی با توجه به تهدید قریب الوقوع آمریکا ساخته خواهند شد. در عین حال، نه مسکو و نه پکن قصد ندارند روابطشان را با افغانستان خراب کنند. بلکه بالعکس آنها بدنبال فرصت هایی برای کاهش هر گونه تهدید ناشی از آنجا با تلاش برای مشارکت اقتصادی افغانستان در طرح های منطقه ای مشترک خواهند بود. در حال حاضر، سازمان همکاری شانگهای برای پیروزی طالبان آمادگی دارد و اینگونه عناوین در رسانه های اوراسیا بیشتر و بیشتر می شوند. در حال حاضر، کنفرانس های منطقه ای زیادی در حال برگزاری هستند که کارشناسان در آنها به بررسی طرح های حمل و نقل جدیدی می پردازند که اقتصاد کشورهای آسیای مرکزی را پس از خروج پایگاه های آمریکا از افغانستان بیمه می کنند. مشخص است که چین برای مسیر حمل و نقلی که شامل افغانستان و پاکستان می شود چه اهمیتی قائل است. اما تمام این طرح ها ممکن است تنها زمانی محقق شوند که پوشش رسانه ای به یک عامل غالب تبدیل شود، نه عامل مکمل. مشکل اصلی این است که ارتش آمریكا به دنبال راه هایی برای استقرار در نزدیكی مرزهای چین و روسیه است. بنابراین وضعیت برای ما نگران کننده است.

Session Replace: Table './eastern8_db1/customer_sessions' is marked as crashed and should be repaired