ایران شرقی 17 بهمن 1398 ساعت 12:28 http://www.iess.ir/fa/analysis/2168/ -------------------------------------------------- روندهای آسیای مرکزی در 2019 و 2020 عنوان : مهمترین روندهای آسیای مرکزی در سال 2019 و چشم‌اندازهای 2020 -------------------------------------------------- سال 2019 سال پراهمیتی از نظر کیفیت رویدادها در آسیای مرکزی بود. در این مطلب، ابتدا نگاهی کلی به مهمترین رویدادها و تحولات هر یک از کشورهای آسیای مرکزی در سال گذشته میلادی می‌اندازیم و سپس توجه خود را بر چهار مسأله مهم اصلی که در این منطقه انعکاس یافته است، معطوف می‌نمائیم: پنج کشور و روابط آن­ها با چین، تهدید چندساله­ تروریسم اسلامی برخاسته از افغانستان، چگونگی ممانعت دولت­ها از جریان آزاد اطلاعات با کنترل اینترنت، و هجوم فناوری تشخیص چهره در منطقه. در نهایت نگاهی نیز به رویدادها و روندهای آتی در کشورهای منطقه در سال 2020 خواهیم داشت. متن : ایران شرقی/ * کارگروه آسیای مرکزی موسسه مطالعات ایران شرقی در سال 2019 چه اتفاقاتی در کشورهای آسیای مرکزی افتاد؟ سال 2019 برای کشورهای آسیای مرکزی با اقدامات همگرایانه مهم و رویدادهای سیاسی داخلی در هر یک از کشورها همراه بود. از دیدگاه کارشناسان قزاقی، آغاز فرآیند انتقال قدرت در قزاقستان؛ رویداد اصلی سال 2019 در قزاقستان بود. بیانیه نورسلطان نظربایف به تاریخ 19 مارس سال 2019 پیرامون استعفا از پست ریاست جمهوری و برگزاری انتخابات قبل از موعد ریاست جمهوری که در نتیجه آن، قاسم جومارات توکایف به عنوان رئیس جمهور انتخاب شد، مهم ترین رویدادهای کشور در سال گذشته بود. در پرتوی این رویدادها، بازسازی قابل توجه حوزه سیاسی صورت گرفت. تحلیل گران به ادامه روند تغییر نسل ها، تشدید فعالیت جوانان و رشد فعالیت مدنی مردم اشاره می کنند. در سیاست خارجه قزاقستان، دولت جدید ماهیت استراتژیک روابط قزاقستان را با روسیه و چین و همچنین مشارکت کشور را در فرآیندهای همگرایانه اوراسیا و "کمربند و جاده" تایید کرد. سال 2019 در قرقیزستان با تقویت شدید قدرت ریاست جمهوری همراه بود. در سال گذشته هیچ پیشرفت اقتصادی و استراتژیک بزرگی صورت نگرفت. یکی از رویدادهای سیاسی اصلی سال گذشته در قرقیزستان دستگیری الماس بیک آتامبایف، رئیس جمهور سابق بود. از دیدگاه کارشناسان، استفاده سیاسی از سازمان های امنیتی و قضایی در این کشور افزایش یافته است. همچنین در سال 2019 به لطف اقدامات روزنامه نگاران قرقیزی، موضوع مبارزه با فساد وارد سطح جدیدی شد. با این حال، کل سال گذشته با تحقیقات بی پایان و بدون نتیجه مسائل مربوط به رحیم بیک ماترحیم اف، معاون سابق رئیس سرویس گمرکی از سوی ساختارهای مربوطه سپری شد. به گفته تحلیل گران تاجیکی، در سال گذشته در تاجیکستان تنش اجتماعی در جامعه بویژه در میان اقشار آسیب پذیر تشدید شد. این پدیده با اقدامات دولت که تصمیمات مهم را برای کشور بدون تحلیل لازم و همچنین بدون توجه به عواقب اجتماعی احتمالی اتخاذ می کرد ( به عنوان مثال، مسائل مرتبط با اینترنت، وجوه ارسالی مهاجران کاری، سیم کارت ها و پاسپورت های داخلی جدید) تحریک شد. راه اندازی دومین واحد نیروگاه برق آبی راغون در ماه سپتامبر سال 2019 رویداد اصلی در تاجیکستان بود. تاجیکستان به طور پیوسته در حال تلاش برای اتمام ساخت این نیروگاه است که ممکن است در آینده نزدیک این کشور را به تولید کننده اصلی برق ارزان و سازگار با محیط زیست در منطقه تبدیل کند. تشدید فعالیت گروه های مخفی افراط گرایان مذهبی، روند مهم دیگر در این کشور است. در تاجیکستان چندین حمله تروریستی و شورش در زندان ها با مسئولیت داعش صورت گرفت. به عنوان مثال، در اواخر سال، گروهی از افراد مسلح به پاسگاه عشق آباد مستقر در مرز تاجیکستان-ازبکستان حمله کردند. در سال 2019 درگیری های مرزی در شمال این کشور با مشارکت ساکنان و سرویس های مرزی تاجیکستان و قرقیزستان تشدید شد. در نتیجه این درگیری ها شهروندان هر دو کشور مجروح شدند. علی رغم وجود اراده سیاسی پیرامون تعیین حدود مرزهای دولتی، این مسئله هنوز هم نگران کننده است. در سال 2019 روابط تاجیکستان با تهران تا حدی گرم شد. همچنین افزایش وابستگی اقتصادی تاجیکستان به چین، افزایش بدهی، واگذاری برخی از معادن برای استخراج به شرکت های چینی و برگزاری تمرین های نظامی مشترک با چین در قلمروی این کشور، رویدادهای مهم سال 2019 بود. در سال 2019 در ترکمنستان، انجمن اقتصادی خزر و نشست سران کشورهای مستقل مشترک المنافع برگزار شد. سال گذشته، ترکمنستان با مشکلات اقتصادی بزرگی همراه بود و از لحاظ تامین غذا و ظرفیت اقتصادی سال بسیار بدی بود. در سال 2019 فهرست محصولات غذایی کمیاب افزایش یافت. روند مهاجرت در این کشور روبه افزایش است. اخیرا، مهاجرت گروهی به روسیه و قبرس شمالی صورت گرفته است. در ترکیه، به دلیل هجوم زیاد مهاجران از آسیای مرکزی، دریافت اجازه اقامت دشوار شده است. کارشناسان ازبکی نیز به برخی از رویدادهای سیاسی مهم کشور در سال 2019 به صورت زیر اشاره کردند. در سال گذشته، انتخابات مجلس عالی و مجالس محلی در ازبکستان برگزار شد. این انتخابات اولین انتخابات پارلمانی در ازبکستان بود که تعداد زیادی ناظر از دفتر نهادهای دمکرات و حقوق بشر/سازمان امنیت و همکاری اروپا در آنها حضور داشتند. در ماه نوامبر سال 2019 دومین نشست مشورتی در تاشکند برگزار شد که سران تمام کشورهای آسیای مرکزی در آن شرکت کردند. این نشست چندین بار به تعویق افتاد، اما در نهایت برگزار شد. همچنین، در سال 2019 قانون مالیاتی در این کشور به تصویب رسید. این سیاست مالی؛ اقتصاد را در اولویت قرار می دهد. ازبکستان همچنین یک برنامه بزرگ را برای خصوصی سازی دارایی های دولتی در نظر گرفته است. در ادامه این گزارش، توجه خود را بر چهار مسأله مهم اصلی که در این منطقه انعکاس یافته است، معطوف می نمائیم: _ سال 2019؛ دوره ناکامی روابط آسیای مرکزی و چین؟ همانطور که در سال 2019 مشهود بود، به نظر میرسد که دیدگاه آسیای مرکزی نسبت به چین درحال تغییر است. طی 20 سال گذشته، بسیاری از مردم در آسیای مرکزی چین را با شغل و پول برابر دانسته اند. چین، اولین قرارداد بزرگ خود را با قزاقستان در سال 1997 برای احداث خط لوله انتقال نفت از غرب قزاقستان به چین به امضا رساند. بسیاری از قراردادهای دیگر متعاقب این قرارداد- نه فقط بین چین و قزاقستان- بلکه همچنین با چهار کشور دیگر آسیای مرکزی- منعقد شد. هنگامی که بحران اقتصادی جهانی در سال 2008 رخ داد، همچنان جریان پول و اشتیاق سرمایه گذاری، بویژه در مورد منابع انرژی فراوان منطقه وجود داشت که می توانست باعث ادامه گسترش اقتصادی بی حد و حصر چین شود. "جیمز نیکسی" از "چتم هاوس" در سال 2010 بیان داشت که چین، آسیای مرکزی را به عنوان "یک معدن برای استخراج هیدروکربنها" میداند. در ژانویه 2011، ژنرال چینی "لیو یاژو" این اظهارنظر را که به طور گسترده از او نقل میشد، تکرار کرد که "آسیای مرکزی راحت ترین و خوشایندترین چیزی است که از آسمان به چین مدرن اعطا شده است". دستیابی به این امر برای چین، مستلزم سرمایه گذاری چشمگیر آنها در آسیای مرکزی بوده، که بخش عمده ای از آن وامهایی است که برخی از این کشورها در مورد بازپرداخت آن تحت فشار قرار گرفته اند. علاوه براین، موضوع کارگران چینی در آسیای مرکزی از اهمیت زیادی برخوردار است. مردم آسیای مرکزی تجربه تاریخی طولانی مدتی با چینی ها دارند، اما در بیشتر قرن بیستم- یعنی زمانی که آسیای مرکزی بخشی از اتحاد جماهیر شوروی بود- به دلیل مرز مستحکم، تماس و ارتباطی بین آنها برقرار نبود. بنابراین در حال حاضر، حضور هزاران کارگر چینی مشغول به کار در سراسر آسیای مرکزی از دیدگاه بسیاری، مثل یک تهاجم به نظر میرسد. حضور تعداد زیادی از مردم یا کارگران چینی در آسیای مرکزی، همراه با خاطرات قبلی در قزاقستان، قرقیزستان و تاجیکستان- که در آن چین مجدد برسر مرزهای پس از اتحادجماهیر شوروی مذاکره کرد و تمام سه کشور آسیای مرکزی زمینهایی را به چین واگذار کردند- این گمانه زنیها را مطرح میکند که پکن ممکن است به دنبال گسترش بیشتر مرزهای چین باشد. اعتراضات در قزاقستان در آوریل و می 2016 در مورد خصوصی سازی برنامه ریزی شده زمین ها، مبتنی بر این شایعات بود که چین زمینهای قزاقستان را خریداری میکند. درگیری بین کارگران ساختمانی در قزاقستان در ماه اکتبر، بزرگترین درگیری بین افراد محلی و کارگران چینی در آسیای مرکزی طی سال 2019 نبود. در اوایل ماه اوت، گروهی متشکل از چند صد نفر از ساکنین استان نارین، شمال قرقیزستان به کارگران چینی از شرکت معدن ژونگ جی حمله کردند که حداقل 47 کارگر چینی در این درگیری مجروح شدند. بدهی آسیای مرکزی به چین مشکلی است که مردم به طورفزاینده از آن آگاه هستند، بویژه در قرقیزستان و تاجیکستان. تقریبا نیمی از بدهیهای خارجی قرقیزستان و بیش از 35 درصد بدهی تاجیکستان، مربوط به چین است. درمورد قرقیزستان، این مسأله به دلیل عدم موفقیت در تعمیر و به روز کردن نیروگاه حرارتی که پایتخت، بیشکک را تأمین نیرو میکند، توجه مضاعفی را به خود جلب کرده است. چین حدود 386 میلیون دلار به این کار اختصاص داد، اما در ژانویه 2018، این نیروگاه تنها چند ماه پس از آغاز به کار، متوقف شد. تحقیقات بعدی مشخص کرد که تقریبا 100 میلیون دلار پول سرمایه گذاری شده، برداشته شده و قرقیزستان ممکن است در نهایت مجبور شود حدود 493 میلیون دلار را در ازای بدهی خود، به چین پرداخت کند. درمورد تاجیکستان، براساس گزارش ماه نوامبر، 331 میلیون دلار وام اگزیم بانک چین برای ساخت نیروگاه حرارتی در دوشنبه، با اعطای حقوق شرکتهای چینی در دو معدن طلا که برخی تخمین میزنند حاوی 64 تن طلا است، بازپرداخت میشود. احساسات ضدچینی در آسیای مرکزی با وجود سیاست های پکن نسبت به مسلمانان در منطقه خودمختار اویغور سین کیانگ در غرب چین (XUAR) شدت گرفته است- اما در قزاقستان و قرقیزستان بویژه قابل توجه بوده است. نگهداری و حبس حدود یک میلیون مسلمان در منطقه خودمختار سینکیانگ، دولتهای قزاقستان و قرقیزستان را در وضعیت دشواری قرارداده است. زمانی که چینیها شروع به بازداشت و زندانی کردن اقوام اویغور- یک گروه مسلمان ترک خویشاوند با مردم قزاق و قرقیز- کردند، دولتهای قزاقستان و قرقیزستان از اظهارنظر در این مورد خودداری کردند. همچنین وقتی اقوام قزاق و قرقیزی که از سین کیانگ به قزاقستان و قرقیزستان مهاجرت کرده و شهروند آن شدند، هنگام سفر به سین کیانگ بازداشت شده و در اردوگاه هایی تحت نام "اردوگاه های بازآموزی" نگه داشته شدند، که داستانهایی از اقدامات خشونت آمیز چینیها نسبت به آنها انتشار یافته است ، این سکوت دولتها ادامه یافت . باوجود نارضایتی فزاینده نسبت به چین در قرقیزستان، رئیس جمهور "سورونبای جین بیک اف"، چندین بار درطول سال 2019 هشدار داد که به کسی در کشور اجازه نمیدهد تا روابط با چین را بر سر این مسأله خراب کند. در قزاقستان، هنگامی که رئیس جمهور "نورسلطان نظربایف" پس از گذشت بیش از 27 سال به عنوان تنها رئیس جمهور این کشور، در مارس 2019 از سمت خود کنار رفت، مخالفتها به سرعت در برابر جانشین منتخب وی، "قاسم جومارت توکایف"، مطرح شد. گروههای جوان و سازمانهای مخالف از این انتقال قدرت انتقاد کرده و در ماههای بعد، فهرست شکایات آنها شامل کاهش روابط با چین و توقف تسلیم در برابر پکن نسبت به مسأله سین کیانگ میشد. تعداد اقوام قزاقی که از سین کیانگ به قزاقستان فرار میکنند، هنوز اندک اما روبه افزایش است، و داستانهای ناخوشایند زیادی از آنها یا خویشاوندانشان درباره تجربیات خود در اردوگاه های بازآموزی نقل شده است. پکن، خواستار استرداد این افراد شده و این معضلی است که کشورهای آسیای مرکزی به خصوص قزاقستان، با آن دست و پنجه نرم میکنند. دولت قزاقستان خصومت روزافزون مردم خود را نسبت به چین احساس می کنند اما این امر در سرتاسر آسیای مرکزی درحال گسترش است زیرا بسیاری میبینند که مقامات دولت آنها از پول چینیها ثروتمند شده اند در حالی که مردم مجبور به بازپرداخت میلیاردها دلاری میشوند که دهها سال به کشور (چین) بدهکار هستند که ظاهرا سعی در از بین بردن فرهنگ مسلمانان خود دارد. _ تهدید چندین ساله ی تروریسم در آسیای مرکزی تهدید تروریسم از زمان استقلال کشورهای آسیای مرکزی در اوایل دهه 1999، بر این منطقه سایه افکنده است. مرز آسیای مرکزی با افغانستان بیش از 2000 کیلومتر طول دارد و تا زمانی که افغانستان درگیر جنگ است، نگرانی در داخل آسیای مرکزی- و هشدار از خارج این منطقه- درباره تهدید تروریسم وجود دارد. به غیر از یک مورد گزارش دولت تاجیکستان در 6 نوامبر 2019 از حمله به پاسگاه مرزی نزدیک افغانستان؛ هیچ حمله تروریستی در آسیای مرکزی در سال 2019 صورت نگرفته است. مقامات تاجیکستان میگویند که شبه نظامیانی از گروه تروریستی دولت افراطی اسلامی (داعش) از استان قندوز افغانستان برای انجام اقدامات تروریستی به تاجیکستان وارد شده اند. داعش بعدها مسئولیت این حمله را برعهده گرفت که در آن حداقل یک مرزبان و پلیس تاجیکی و نیز 15 نفر از 20 نفر مهاجم، کشته شدند. (هرچند در گزارشهای بعدی بیان شد که حداقل 5 نفر از گارد مرزی کشته شده اند). اطلاعاتی که متعاقب این حادثه انتشار یافت، مثل این واقعیت که زنان و کودکان در این حمله شرکت داشتند، ارتباط داعش با این حمله را زیر سوال برد. با این وجود، برای بسیاری از احزابی که شبه نظامیان افراطی را در پسِ هر جنبش عملی در سمت مرز افغانستان می بینند، تفسیر دولت تاجیکستان از وقایع، فقط آنچه را که آنها درباره آن هشدارداده بودند، اثبات کرد. و در مورد روسیه و چین، این به معنای پیشنهاد یا وادار کردن آنها به کمک به آسیای مرکزی در حد امکان بود. چین، در فوریه 2019 در رأس اخبار امنیتی در آسیای مرکزی قرار داشت و در آن اخبار بیان میشد که پکن یک مرکز نظامی را، در کوهستان های دورافتاده تاجیکستان شرقی، و نه چندان دور از مرزهای چین و افغانستان، تأسیس کرده است. از آغاز این دهه، گزارشهایی در مورد فعالیت پرسنل چینی از سازمان مبارزه با مواد مخدر و دیگر سازمانهای دولتی که با مرزبانان تاجیکستان همکاری میکنند- گاهی اوقات شامل تهاجم ناگهانی به قلمرو افغانستان میشود- وجود داشته است اما در گزارش واشنگتن پست اولین بار تأیید شد که چین در تاجیکستان پایگاه دارد، که بنابر این گزارش، این پایگاه سه یا چهار سال است که عملیاتی شده است. نه دولت چین و نه دولت تاجیکستان وجود این پایگاه را تأیید نکردند. اما گزارشی از وجود آن در تاجیکستان، پس از مشاهده سربازان نیروهای پلیس چین در کریدور واخان افغانستان، درست در جنوب این پایگاه در تاجیکستان، مطرح شد. چین از این موضوع نگران است که اویغورهایی که برای پیوستن به گروههای افراطی به مناطق درگیری خاورمیانه گریخته اند، ممکن است تلاش کنند تا از طریق گذرگاه های کوهستانی دورافتاده که بین افغانستان، تاجیکستان و چین مشترک است، به منطقه خودمختار سین کیانگ بازگردند. این نگرانی موجب شد که چین یک گروه امنیتی جدید را با افغانستان، پاکستان و تاجیکستان در سال 2016 تشکیل بدهد و پکن مشتاق کمک به همه کشورهای آسیای مرکزی با اقدامات ضدتروریسم بوده است، و این منطقه را به عنوان خاکریزی در مقابل تروریسم که به مرزهای خود میرسد، میداند. روسیه نیز آسیای مرکزی را با شرایط مشابه میبیند. مقامات نظامی و دولت روسیه به طور مداوم درکل سال 2019 به کشورهای آسیای مرکزی، خطراتی را که ازجانب شبه نظامیان افغانستان با آن مواجه هستند، یادآوری کرده اند. سفیر روسیه در افغانستان "الکساندر مانتیسکی" در فوریه 2019 بیان داشت که "داعش در تلاش است تا شمار شبه نظامیان خود را که در شمال کشور فعالیت دارند، افزایش بدهد از جمله در مرزهای ترکمنستان و تاجیکستان، تا از شمال به عنوان زمینه ای برای گذر به کشورهای آسیای مرکزی استفاده کند". وی افزود که 3500 تا 10000 جنگجوی داعش از کشورهای مختلف؛ در افغانستان بوده اند. در دسامبر 2019، وزیر شورای امنیت روسیه "نیکولای پاتروشف" گفت که داعش درحال آمادگی برای استفاده از شمال افغانستان به عنوان یک منطقه گذر برای عملیات های خود در تاجیکستان و ترکمنستان بود. دست کم ده ها هشدار مشابه از سوی مقامات روسیه بین اظهارات مانتیسکی و پاتروشف در طول سال 2019، و نیز بسیاری از وعده های پشتیبانی برای تقویت بیشتر مرز تاجیکستان با افغانستان از طرف مقامات روسیه به ویژه مقامات سازمان پیمان امنیت جمعی به رهبری روسیه (CSTO)، مطرح شد. علاوه بر این، این واقعیت وجود دارد که لشگر 201 روسیه به استقرار خود در تاجیکستان ادامه داده است. همچنین، قزاقستان به عنوان دیگر عضو CSTO که میزبان پایگاه نظامی روسیه است، هشدارها و تعهدات پشتیبانی مشابهی را در طول سال 2019 دریافت کرده است. باتوجه به اینکه ایالات متحده و دیگر نیروهای خارجی در افغانستان در حال حاضر به دنبال راهی برای پایان دادن به حضور نظامی خود در آنجا هستند، کشورهای آسیای مرکزی به احتمال زیاد همچنان در پی نزدیکتر شدن به روسیه و چین می باشند تا امنیت خود را در برابر این تهدید واقعی یا قابل تصور- تروریسم افراطی ناشی از افغانستان تضمین کنند. _ هجوم فناوری تشخیص چهره در منطقه در اکتبر 2019، به ساکنین پایتخت قزاقستان، نورسلطان، فرصتی داده شد تا با استفاده از یک فناوری جدید پرداختهای خود را برای اتوبوسهای عمومی انجام بدهند، که باعث عصبانیت بسیاری شد. به مسافرینی که در اتوبوسهای شبانه روزی سوار میشوند این فرصت داده شد تا در شرکتی به نام FacePay ثبت نام کرده و از سیستم تشخیص چهره برای پرداخت هزینه خود به جای استفاده از پول نقد یا کارتهای مخصوص پرداخت هزینه حمل و نقل عمومی، استفاده کنند. FacePay درمورد مزایای ثبت نام در سیستم خود- عدم نیاز به پول نقد و راهی آسان برای پرداخت- را تبلیغ کرده است اما برخی آن را به عنوان اولین گام دولت در جهت نظارت بر حرکات و فعالیتهای شهروندان دانستند. دوربینهای تشخیص چهره در سراسر جهان بحث برانگیز است، بیشتر به دلیل آنکه چین، چنین سیستمهایی را برای کنترل و نظارت بر فعالیتهای مردم خود بویژه در سین کیانگ ارائه و توسعه داده است. سیستم مورد استفاده در نورسلطان محصول شرکت چینی HikVision است، که دولت ایالات متحده آن را به دلیل نقش در سرکوب مسلمانان در سین کیانگ در فهرست سیاه قرارداده است. قزاقستان درحال توسعه فناوری تشخیص چهره خود است. سیستم نظارت تصویری Sergek از سال 2018 در نورسلطان با هدف اعلام شده برای نظارت بر ترافیک جادهای، به بهره برداری رسیده است. اما طبق گزارشها، Sergek از تجهیزاتی استفاده میکند از Dahua Technology، یعنی دیگر شرکت چینی که دولت ایالات متحده در فهرست سیاه قرار داده است. با این وجود، سیستمهای نظارت تصویری و تشخیص چهره فقط در قزاقستان باعث نگرانی نیست. در گزارشی از Foreign Policy در ماه نوامبر اشاره شد که "قرقیزستان یک مرکز فرماندهی جدید پلیس را در پایتخت خود، بیشکک بازگشایی کرده است و دوربینهای جدید تشخیص چهره خود را در آن به کار می گیرد". در این گزارش بیان شد که "این فناوری توسط شرکت ملی صادرات و واردات الکترونیک چین به طور رایگان عرضه شده است، این شرکت درحال حاضر توسط ایالات متحده تحریم شده است". گزارشها حاکی از آن است که پروژه های به اصطلاح شهرهای هوشمند چین در تاجیکستان و ازبکستان نیز مجهز به سیستمهای نظارت تصویری و تشخیص چهره به عنوان یک برنامه اصلی هستند. گرچه ترکمنستان در این گزارشها بیان نمی شود، این حدس وجود دارد که دولت عشق آباد- که مدتها درگیر امنیت داخلی خود بوده است- برای دستیابی به این فناوری با چین ارتباط برقرارکرده باشد، همانطور که درمورد تجهیزات نظامی و تسلیحات با این کشور ارتباط دارد. در گزارشی از ماه سپتامبر در PONARS Eurasia به این معضل اشاره شد که "این سیستمها بخشی از مفاهیم "شهر هوشمند" و "شهر ایمن" هستند که به عنوان پاسخ به شهری سازی سریع، با اتکا بر فناوریهای دیجیتالی برای بهبود زندگی شهری، در سراسر جهان محبوبیت کسب کرده است، اما این ابزارها ساختاری را برای گسترش احتمالی کنترل اقتدارگرایانه بر مردم و مکانهای عمومی نیز فراهم میسازند". _ ممانعت دولتها از جریان اطلاعات با کنترل اینترنت کنترل اینترنت در سال 2019 یک موضوع اصلی برای دولتهای آسیای مرکزی بوده است. روش دولت ترکمنستان در مسدود کردن جریان اطلاعات برای مقابله با اطلاعاتی که به طور بالقوه آسیب وارد میکنند، کم و بیش در بقیه کشورهای آسیای مرکزی نیز دیده می شود. تاجیکستان در این رابطه، چندان عقب تر از ترکمنستان نیست. اما در سال 2019، سیاستهای قزاقستان و ازبکستان به دلایل مختلف، مورد توجه ویژه قرارداشت. همانطور که پیشتر اشاره شد، تغییر رسمی رؤسای جمهور در قزاقستان باعث الهام بخشی به برخی از مردم برای تغییر شد. این تغییرات باعث شد تا رهبر حزب انتخاب دموکراتیک قزاقستان (DVK)، بانکدار سابق فراری "مختار ابلیازوف"، مجددا به شبکه های اجتماعی پیوست تا خواستار اعتراض در برابر دولت شود. DVK تنها گروهی نبود که سعی داشت از شبکه های اجتماعی برای ساماندهی تظاهرات ها استفاده کند. مقامات قزاقستان در مواجهه با این چالش برای برنامه جانشین، درگیر بودند، و اغلب، رهبران تظاهرات برنامه ریزی شده پیش از موعد بازداشت میشدند، برخی از وبسایت ها مسدود شده و کاهش سرعت اینترنت قبل و در حین تظاهرات به شدت وجود داشت. راهپیمایی و تظاهرات برای تعطیلات 9 می (پایان جنگ جهانی دوم) برنامه ریزی شده بود، اما در آن روز وبسایت های سرویس RFE/RL قزاقستان و وبسایتهای محلی Vlast.kz، Holanews.kz، Informburo.kz، Exclusive.kz، Time.kz و دیگر وبسایتها مسدود شدند. وبسایت آزادی اینترنت NetBlocks.org گزارش کرد که فیسبوک، اینستاگرام، یوتیوب، تلگرام و چندین سایت مستقل نیز درسراسر قزاقستان در آن روز قطع بود. این در حالی بود که وزیر اطلاعات قزاقستان "داورن ابائف"، تکذیب کرد که وزارتخانه او با مشکل اینترنت ارتباطی داشته است. اما NetBlocks.org، انسداد خدمات پخش آنلاین و نیز قطع کامل دسترسی به اینترنت توسط بیشتر کاربران را در روز 9 ژوئن، یعنی روز انتخابات ریاست جمهوری قزاقستان، گزارش کرد و اعلام کرد که "این قطعیها درحین بازداشت روزنامه نگاران و فعالان سیاسی در تظاهرات نورسلطان، آلماتی و شیمکنت رخ داده است". این اوضاع پس از آن، و همیشه در حین تظاهرات های برنامه ریزی شده، چندین بار تکرار شد. از زمانی که "شوکت میرضیایف" در اواخر سال 2016 به عنوان رئیس جمهور ازبکستان انتخاب شد، دولت درحال تقویت تغییرات در کشور است که به گفته مقامات ازبکستان، این کشور را به مکانی جالب توجه برای سرمایه گذاری و گردشگری تبدیل میکند. در ماه می، اندکی پس از آنکه قزاقستان وبسایتها را در تعطیلات 9 می مسدود کرد، ازبکستان اعلام کرد که درحال بازکردن دهها مورد از وبسایتهایی بود که گزارشگران بدون مرز آنها را "وبسایتهای خبری که مدتهای طولانی سانسور شده اند"، نامیده اند. رویدادها و روندهای آتی در کشورهای منطقه در سال 2020 در سال 2020، یک سرشماری ملی در قزاقستان برگزار خواهد شد که برای اوایل سال برنامه ریزی شده است. سرشماری قبلی در سال 2009 صورت گرفت. نتایج این سرشماری به دریافت تصویر کامل تر و دقیق تر از فرآیندهای دمکراتیک و اجتماعی-فرهنگی در این کشور برای طراحی سیاست های دولتی کمک خواهد کرد که بسیار به واقعیت های مدرن نزدیک خواهد بود. به گفته کارشناس قزاقی، دوران دشوار و غم انگیزی از لحاظ اقتصادی در انتظار قزاقستان خواهد بود. در پس زمینه نابرابری های اجتماعی روزافزون؛ فعالیت های مدنی در حوزه اجتماعی و جریان های مهاجرتی از کشور تشدید خواهد شد. تشدید توجه جامعه به آگاهی از هویت ملی خود یک روند مثبت خواهد داشت. در میان رویدادهای مهم سیاسی در قزاقستان، می توان به کنگره آینده حزب نورآتان و نبردهای عمومی مرتبط با انتخابات پارلمانی در این کشور اشاره کرد. به اعتقاد کارشناسان قرقیزی سال 2020 در این کشور با انتخابات پارلمانی آغاز خواهد شد. پارلمان فعلی محصول توافق های پشت پرده نخبگان منطقه ای است و از آن زمان، اعتبار گروه های مختلف نفوذ در این کشور تغییر کرده است. همچنین زیر پرچم انتخابات، باید در انتظار تبلور موضع رئیس جمهور در مورد مسئله رحیم بیک ماترحیم اف و مسئله حمایت آن یا همکاری با یک حزب خاص بود. در سال 2020 باید در بیشکک، سومین نشست مشورتی سران کشورهای آسیای مرکزی برگزار شود. این نشست توجهات خاص را به منطقه برانگیخته است. کارشناسان انتظار دارند که نشست رهبران این بار از جنبه عملی تری برخوردار باشد. از دیدگاه کارشناسان تاجیکی، در سال 2020 زندگی اجتماعی-سیاسی تاجیکستان پرمعنی خواهد بود. باید در سال 2020 انتخابات پارلمانی و ریاست جمهوری در این کشور برگزار شود. بدین ترتیب، یکم مارس انتخابات پارلمانی برگزار خواهد شد. در حال حاضر، فعالیت احزاب سیاسی که اکثر آنها کنگره های انتخاباتی خود را برگزار و برنامه انتخاباتی را آماده کرده اند؛ افزایش یافته است. در ماه نوامبر، باید براساس سنت؛ انتخابات ریاست جمهوری برگزار شود. همچنین قرار است در ماه اکتبر سال 2020 یک سرشماری از جمعیت و بنیاد مسکن برگزار شود. سرشماری قبلی در سال 2010 برگزار شد. قرار است به هنگام این سرشماری، از فناوری های مدرن استفاده شود. امسال برای تاجیکستان با ریاست در سازمان های منطقه ای همراه خواهد بود. از 1 ژانویه سال 2020، تاجیکستان ریاست سازمان های منطقه ای مانند سازمان همکاری شانگهای، سازمان پیمان امنیت جمعی، بنیاد بین المللی نجات آرال و همچنین فرآیند استانبول پیرامون مسئله افغانستان را به عهده خواهد گرفت. در سال 2020 نشست سران کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای و سازمان پیمان امنیت جمعی در این کشور برگزار خواهد شد. انتظار می رود که در چارچوب چهارمین طرح جهانی آب تاجیکستان تحت عنوان "آب برای توسعه پایدار" سال های 2028-2018، یک کنفرانس بین المللی سطح بالا در دوشنبه برگزار شود. تاجیکستان در سال 2020 یک بار دیگر با انتخاب بین ورود به اتحادیه اقتصادی اوراسیا، ایجاد توازن در سیاست خارجه خود با یک روش دیگر و یا ادامه گرایش خود به سمت چین مواجه خواهد شد. بعید است که تصمیمات اتخاذ شده ماهیت نهایی داشته باشد، اما دولت تاجیکستان مجبور است برخی اقدامات را در یک جهت خاص انجام دهد. در ترکمنستان مسئله آزاد کردن نرخ ارز به طور جدی در حال بحث و بررسی است. از دیدگاه کارشناسان ترکمنی، تقریبا هیچ ذخیره ارزی در کشور باقی نمانده است. مقام های دولتی ترکمنستان در سطح سیاسی به طور فعال به دنبال راهی برای تعامل و همکاری با بانک جهانی و صندوق بین المللی پول هستند. با افزایش شدت بحران، مقا م های دولتی بیشتر، نظر کارشناسان اقتصادی و مالی را مورد توجه قرار می دهند. ممکن است در سال 2020 شورای بزرگان ترکمنستان به مجلس علیا تبدیل شود و اختیارات مجلس سنا را داشته باشد. در سال 2020 گفتگو پیرامون ورود ازبکستان به اتحادیه اقتصادی اوراسیا و همچنین مذاکرات پیرامون ورود به سازمان تجارت جهانی افزایش خواهد یافت. سال 2020 ممکن است برای ازبکستان به یک سال الگو تبدیل شود و روندهای مربوط به برگشت ناپذیری یا برگشت پذیری اصلاحات مشخص شود. به عبارت دیگر، اگر ازبکستان بتواند سرمایه گذاری های خارجی را جذب کرده و مقصدهای صادراتی را گسترش دهد، کشور بازتر خواهد شد. در غیر اینصورت، ادامه مسیر حمایت از تولیدات داخلی بعید نیست. در اوایل فوریه سال 2020 رئیس جمهور ازبکستان برای بررسی مسائل جدی به روسیه سفر خواهد کرد (مسائل مربوط به ورود به اتحادیه اقتصادی اوراسیا). احتمال دارد که موقعیت ناظر به ازبکستان واگذار شود. به گفته کارشناسان ازبکی، این یک سفر مهم برای کشور و یکی از رویدادهای اصلی سال 2020 خواهد بود که پیامدهای جدی در آینده خواهد داشت. ازبکستان در سال 2020 ریاست اتحاد کشورهای مستقل مشترک المنافع را به عهده خواهد گرفت. در پس زمینه گفتگوهای مربوط به مسئله ورود ازبکستان به اتحادیه اقتصادی اوراسیا، ریاست ازبکستان در اتحادیه کشورهای مستقل مشترک المنافع ممکن است یک نوآوری در برنامه همگرایی در منطقه باشد. در سال 2020 مایک پمپئو، وزیر خارجه آمریکا به آسیای مرکزی، از جمله ازبکستان سفر خواهد کرد. با توجه به تغییرات در کشور و منطقه، پروژه ها و موضوعات جدیدی برای همکاری ظهور یافته اند. سیاست تجدید شده ازبکستان در رابطه با افغانستان همچنین ممکن است به یکی از موضوعات مهم مذاکرات تبدیل شود. انتظار می رود که جوانب خاص استراتژی آمریکا در آسیای مرکزی مورد بحث و گفتگو قرار گیرد. چه رویدادها و روندهای مهمی در سال 2020 آسیای مرکزی را به عنوان یک منطقه تحت تاثیر قرار خواهند داد؟ مهم ترین روند در منطقه در سال 2020 احتمالا تشدید تنش اجتماعی و درخواست مردم برای تغییرات خواهد بود. ممکن است کشورهای منطقه در حوزه سیاسی- اجتماعی- اقتصادی با چالش های اصلی مواجه شوند. پیچیدگی وضعیت اقتصادی در تمام کشورهای منطقه روند دیگری است که به طور مستقیم با روند اول در ارتباط است. در سال 2020 روند افزایش تجارت بین کشورها نیز ادامه خواهد یافت. در میان رویدادهای پیش بینی شده، نشست مشورتی سران کشورهای آسیای مرکزی و اولین انجمن اقتصادی اتحادیه اروپا-آسیای مرکزی که باید در سال 2020 در بیشکک برگزار شوند، توجه خاص کشورهای منطقه را به خود جلب کرده اند. مسائل همگرایی به طور فعال، هم در سطح سران کشورها و هم در سطح رسانه ها و محافل آکادمیک و کارشناسانه مورد بحث و گفتگو قرار خواهد گرفت. با این حال، در حال حاضر، هیچ اطلاعاتی وجود ندارد که پیشرفت جدی مورد انتظار را در این حوزه نشان دهد. روابط بین برخی از کشورها، به عنوان مثال، قرقیزستان و تاجیکستان یا ترکمنستان و تاجیکستان، ممکن به طور مطلوبی پیش نرود. البته مهم است که مسئله رهبری در قزاقستان شفاف سازی شود. به همین دلیل؛ مشارکت رئیس جمهور قزاستان در این گفتگوها مهم خواهد بود. در سال 2020 رقابت قدرت های جهانی در آسیای مرکزی تشدید خواهد شد. همچنین ممکن است فعالیت اتحادیه اروپا در راستای تصویب استراتژی جدید در رابطه با کشورهای منطقه افزایش یابد. اگر آمریکا یک سند جداگانه را برای کشورهای آسیای مرکزی تصویب کند، ممکن است فرمت 1+5 تغییر کند. سیاست روسیه در منطقه نیز در جهت جذب ازبکستان و تاجیکستان به اتحادیه اقتصادی اوراسیا و تقویت روابط نظامی- سیاسی با کشورهای آسیای مرکزی خواهد بود. در سال 2020 آسیای مرکزی وارد چرخه انتخابات خواهد شد: برگزاری انتخابات پارلمانی در تاجیکستان و قرقیزستان و همچنین انتخابات پارلمانی در قزاقستان در سال 2021. در ماه دسامبر سال 2019 انتخابات پارلمانی در ازبکستان برگزار شد. در فرآیند برگزاری انتخابات در کشورهای آسیای مرکزی، به استثناء قرقیزستان، هیجان زیادی مشاهده نمی شود، اما یک چالش جدی برای سیستم دولتی است. انتهای مطلب/