ایران شرقی 29 شهريور 1400 ساعت 12:59 http://www.iess.ir/fa/analysis/2781/ -------------------------------------------------- اقدام بایدن فرار به جلو عنوان : آمریکا در افغانستان؛ دو دهه اشتباه، قضاوت نادرست و شکست جمعی -------------------------------------------------- شکست آمریکا در افغانستان نتیجه عوامل متعددی بود که یکی از بارزترین آنها خطای تشخیص مقامات ارشد آمریکایی نسبت به عزم و اراده طالبان برای رسیدن به صلح بود. در حالی آمریکا به دنبال برجسته کردن این تصویر بود که طالبان تغییر کرده و آماده برقراری صلح است و از این طریق به دنبال توجیه عملکرد خود در امضای موافقتنامه دوحه بود، اما بررسی وضعیت میدانی افغانستان نشان داد طالبان هیچ گاه قصد صلح نداشت و فقط برای خروج نظامیان خارجی از خاک افغانستان، حاضر به امضای موافقتنامه دوحه با آمریکا شده بود. متن : مطالعات شرق/ سید مصطفی هاشمی* با سقوط افغانستان، موجی از محکومیت های بین المللی علیه تصمیم بایدن شکل گرفت. سیاستمداران و تحلیلگران بین المللی بر این عقیده هستند که تصمیم های اشتباه روسای جمهور حال و سابق ایالات متحده و همچنین اقدامات نابخردانه روسای جمهور پیشین و رهبران قومی و مذهبی افغان در طی دو دهه گذشته سبب شده افغانستان پس از دو دهه حضور نیروهای نظامی آمریکا در داخل افغانستان، با چنین وضعیت اسفناکی مواجه باشد و بعد از بیست سال به عنوان یک دولت شکست خورده و دولت بی سر در نظام بین الملل شناخته شود. ژنرال مک ماستر مشاور سابق امنیت ملی آمریکا با اشاره به چرایی تصمیم جو بایدن درباره خروج هر چه سریع تر تمام نیروهای نظامی آمریکا از افغانستان، بر این باور است این تصمیم بایدن حاکی از این واقعیت است که برای آمریکا، هیچ موضوعی جز منافع ملی آمریکا مطرح نیست و تمام مسائلی که درباره منافع بشریت از سوی حکام ایالات متحده در طی این سال ها بر زبان جاری شده، بهانه ای برای دخالت در امور سایر کشورها و تامین خواسته ها و اهداف واشنگتن است. این ژنرال آمریکایی، تصمیم بایدن مبنی بر خروج نظامیان آمریکایی از افغانستان پیش از 11 سپتامبر را خطای راهبردی و اشتباهی جبران ناپذیر خوانده اما با این حال معتقد است اتخاذ چنین تصمیمی از سوی مقامات کاخ سفید، غیرقابل اجتناب بوده و بالاخره روزی باید چنین جراحی بزرگی در افغانستان انجام می شد و نیروهای نظامی آمریکا از افغانستان خارج می شدند و گرنه تا هر مدت که آمریکا در افغانستان باقی می ماند و ایالات متحده در این کشور هزینه می کرد، تضمینی وجود نداشت که در زمان خروج، افغانستان با چنین وضعیتی مواجه نشود. ژنرال مک ماستر بر این باور است که دلیل اصلی آشفتگی افغانستان، دو دهه محاسبات اشتباه و سیاست های شکست خورده آمریکا در افغانستان است و این روند می بایست در یک مقطع زمانی جبران می شد و اکنون بایدن این ریسک را پذیرفته و با جسارتی که از خود نشان داد؛ اراده کرد که دولت خود را از چاهی که دولت های پیشین آمریکا در آن افتاده بودند، نجات دهد. با این حال، آنچه اهمیت دارد این است که اقدام بایدن در خروج نیروهای نظامی آمریکا، فرار به جلو محسوب می شود. بایدن با اتخاذ چنین تصمیمی به دنبال فرار از هزینه های سرسام آور جنگ و حضور در افغانستان بوده است و این تصمیم به دلیل اشتباه هایی است که مقام های آمریکایی در این سال ها در افغانستان داشته اند و باعث رقم خوردن چنین وضعیتی در این کشور شده است. آمریکا هر چند با شعار مبارزه با تروریسم به افغانستان لشگرکشی کرد و وارد این کشور شد، اما وضعیت فعلی افغانستان حاکی است که ایالات متحده نتوانسته به اهدافی که برای خود ترسیم کرده بود دست پیدا کند. حضور آمریکا در افغانستان، نه تنها به ریشه کنی تروریسم در افغانستان منجر نشد، بلکه سیاست ها و برآیند عملکرد آمریکا در افغانستان طی دو دهه گذشته به طور تعجب آوری منجر به تولید و تکثیر گروه های تروریستی در افغانستان شد، طوری که امروزه شاهد شکل گیری و حضور انواع گروه های تروریستی در افغانستان هستیم، با این حال، آنچه بیش از این اهمیت پیدا می کند، توافق آمریکا با طالبانی است که دو دهه قبل به بهانه مبارزه با تروریسم، آنها را آماج حملات نظامی قرار دادند و زمینه سقوط آنها را فراهم کردند. حال سئوال اصلی این است که چه اتفاقی افتاد و چه سیاست هایی سبب شد طالبان مجددا بتوانند به کابل برگردند و قدرت را در این کشور در اختیار گیرند؟ بی تردید طی این سال ها، هر اندازه طالبان منسجم عمل کردند و توانستند حرف خود را پیش ببرند، در مقابل اشتباهاتی از آمریکا و همچنین دولت افغانستان سر زد و سبب شد زمینه برای پیشروی طالبان فراهم شود. شکست ملت سازی عدم توفیق آمریکا در باب ملت سازی در افغانستان، یکی از اشتباه های کلیدی آمریکا در افغانستان طی دو دهه گذشته است. آمریکا هر چند موفق شد القاعده را تا حدودی تضعیف کند، اما دست کم گرفتن طالبان به عنوان یکی از واقعیت های ژئوپلیتیکی منطقه و خطا در برآورد میزان تاب آوری آنها اشتباه اساسی آمریکا بود. اشتباه ایالات متحده در شناخت طالبان و برآورد توان عملیاتی این گروه در افغانستان، سبب شده بود حتی اگر خروج آمریکا از افغانستان برای ده سال دیگر هم به تعویق می افتاد و میلیاردها دلار دیگر در این کشور هزینه می شد، باز هم دستاورد مطلوبی حاصل نمی شد. حاکمیت ضعیف، ساختارهای شکننده، رقابت های مخرب داخلی و فرسایشی شدن جنگ با طالبان، مهمترین مولفه های سیاست افغانستان بود که در این سال ها تشدید و باعث گسترش بی ثباتی افغانستان شد. خطای محساباتی در مورد نیروهای امنیتی افغانستان یکی دیگر از اشتباه های آمریکا این بود که استعداد نیروهای دفاعی و امنیت ملی افغانستان را بیش از حد دست بالا گرفته بود. آمریکایی ها چنانچه در گزارش های خود آورده بودند، اعتقاد داشتند بعد از ترک افغانستان، نیروهای نظامی این کشور بتوانند شش ماه و حتی تا نه ماه تاب آوری داشته باشند و بدون حمایت نظامی آمریکا از ساختار سیاسی، تاسیسات مهم نظامی و شهرهای بزرگ دفاع کنند، اما تحولات اخیر نشان داد این برتری فقط بر روی کاغذ بود و نیروهای نظامی و امنیت ملی افغانستانعلی رغم داشتن تجهیزات پیشرفته تر از طالبان، موفق به حفاظت از کابل نشدند. اشتباه دیگری که آمریکا درباره نیروهای نظامی و امنیتی افغانستان داشت، یکسان پنداری ظرفیت عملیاتی نیروهای دولتی افغان بین سال های 2012 تا 2020 بود. نیروهای نظامی افغانستان در سال 2012 توانستند 99 درصد از عملیات معمولی و اغلب عملیات ویژه را رهبری کنند و همین مسئله به قدری باعث افزایش انتظارات از ارتش افغانستان شده بود که سبب شده بود ارتش افغانستان را در کنار ارتش کشورهای همسایه و با نیروهای نظامی کشورهای منطقه مقایسه کنند؛ اما این روند در سال های بعد متوقف شد. تا جایی که مشخص شد در آمار رسمی 352 هزار سرباز و نیروی امنیتی افغان بیش از 50 هزار نفر دریافت کنندگان حقوق و دستمزد، وجود عینی ندارند و دولت اشرف غنی صرفا برای دریافت پول از آمریکا، اسامی افرادی را که وجود خارجی ندارند در زمره نیروهای نظامی ارتش گنجانده است. افشای این موضوع ضربه سختی به پیکره اعتماد به نفس نظامیان افغانستان وارد کرد و به تضعیف روحیه آنها منجر شد و سبب شد تا استعداد نظامی افغانستان به طرز شگفت آوری کاهش یابد. از سال 2013 و با پیشروی طالبان، افغانستان وارد یک بن بست فرسایشی شد. عدم سرمایه گذاری در موضوع هایی مانند تشکیل سیستم قاعده مند و چارچوب مدار پلیس قوی و ارتش مقتدر در افغانستان در سال های پس از 2001 و بی توجهی به ساختن یک نیروی رزمی مستعد و روزآمد، سبب شد طالبان بتواند با اتخاذ تاکتیک های مختلف، اقدام به پیشروی در عرصه میدانی در افغانستان کند. توانمندسازی نیروی رزمی مستعد برای مبارزه با طالبان برای مدت یک دهه خارج از اولویت دولت افغانستان قرار داشت و بعد از گذشت نزدیک به 10 سال از روی کار آمدن جمهوری اسلامی در افغانستان، تازه در سال 2009 بود که مورد توجه مقام های ارشد دولتی افغانستان قرار گرفت. دولت حامد کرزی در سال 2009 آموزش نسل جدیدی از خلبانان افغان را در دستورکار دولت قرار داد، اما مشکلات پیش روی دولت سبب شد تا این طرح از اثر بخشی لازم برخوردار نباشد. یکی از موانع پیش روی این طرح، جایگزینی ناوگان هوایی روسی با بالگردهای آمریکایی بود که سبب شد تا سرعت آموزش خلبانان افغانی کند شود. ضمن آنکه در همین حین، موضوع خروج هجده هزار مستشار آمریکایی از افغانستان مطرح شد و به قطع حمایت و پشتیبانی عملیاتی از نیروهای افغان و تحلیل رفتن روحیه سربازان افغان منجر شد. تعلل دولت افغانستان سبب شد برخی گروه ها و جریان های قومی با استفاده از خلأ موجود، نیروهای طرفدار خود را به صورت مخفیانه تسلیح و تجهیز کنند و همین اقدام سبب شکل گیری جزایر قدرت، عدم همبستگی، افتراق و دوری اقوام و گروه ها و جریان های سیاسی و اجتماعی افغانستان از بدنه سیاسی و اجتماعی دولت در افغانستان شد و زمینه رقابت های منفی را در درون ساختار سیاسی و اجتماعی افغانستان در سال های بعد فراهم کرد. فساد در ارتش و پلیس یکی از موضوع هایی که سبب پیشروی سریع طالبان شد، وضعیت بد معیشیتی سربازان افغان بعد از توافق دوحه بود. با امضای موافقتنامه دوحه، ایالات متحده برای تحت فشار قرار دادن دولت افغانستان برای تمکین و همراهی با موافقتنامه، در تعهد خود مبنی بر پرداخت کمک های مالی به دولت افغانستان کوتاهی کرد. اقدام دولت آمریکا باعث کاهش میزان پرداختی دولت افغانستان به نیروهای نظامی و ارتشی های افغانستان شد. سختی معیشت و هزینه های بالای زندگی و همچنین عدم وجود نظارت در پرتو فساد گسترده در بدنه نیروهای نظامی افغانستان سبب شد تا اقداماتی مانند رشوه، باجگیری، زورگیری، اختلاس و کم توجهی نسبت به ماموریت هایی که به آنها محول شده بود، در بین نیروهای ارتش به موضوعی فراگیر تبدیل شود. نبود ثبات، بی برنامگی و تسری منفی گرایی و ناامیدی در بدنه ارتش سبب شد تا سربازان و بدنه ارتش عزم و اراده کافی برای مقابله با تهدیدهایی همچون طالبان را از دست دهند. از امضای موافقتنامه دوحه؛ این گمانه را در ارتش افغانستان به گفتمان غالب تبدیل کرده بود که دولت فشل و نیم بند افغانستان بدون حضور نیروهای نظامی آمریکایی، توان و یارای ایستادگی در برابر طالبان را ندارد و به زودی شیرازه دولت فرو خواهد پاشید. شکل گیری و تسری چنین تفکری در افغانستان به چنددستگی و تفرقه درون ارتش و نیروهای ملی افغانستان انجامید و روحیه آنها را هدف قرار داد تا جایی که دیگر رمق ایستادگی در برابر طالبان را نداشتند. عدم تعامل با رهبران جهادی یکی دیگر از دلایل وضع موجود افغانستان، سستی، اهمال و بی تدبیری رهبران افغان در بیست سال گذشته است که به فروپاشی دولت انجامید. دولت افغانستان به دنبال کنترل و مدیریت رفتار رهبران جهادی افغانستان بود؛ از این رو سیاست ها و اقدام های دولت در جهت ممانعت از تقویت رهبران جهادی بود. این موضوع سبب شد تا افرادی همچون اسماعیل خان، عطا محمد نور، ژنرال دوستم و ... اقدامی برای سازماندهی و تجهیز و تسلیح نیروی نظامی نکنند و هنگامی که اشرف غنی از آنان کمک خواست، متوجه شد اینها سرابی بیش نیستند. ناکارآمدی رهبران جهادی و لجاجت آنها در برابر دولت و در برخورد با یکدیگر و وابستگی به کنشگران و کشورهای مجاور، یکی از عوامل اصلی عدم شکل گیری دولت موثر و مقتدر در افغانستان بود. عدم وفاق رهبران جهادی باعث شد افغانستان با گذشت دو دهه، در تشکیل یک مدل دموکراتیک غربی ناکام باشد. مردم افغانستان که روزگاری با رای بالایی حامد کرزی را به عنوان رییس جمهور خود برگزیده بودند، به دلیل اختلاف های دامنه دار و بی کفایتی رهبران سیاسی در مدیریت امور کشور، از صندوق رای ناامید شدند و با عدم شرکت خود در پای صندوق رای، مشروعیت جمهوری اسلامی افغانستان را زیر سئوال بردند. اختلاف های رهبران سیاسی افغانستان، پیامدهای دیگری هم داشت. شکاف میان رهبران افغانستان سبب شد راه مبارزه یکدست با طالبان به طور کامل بسته شود. در زمانی که دولت افغانستان حرف از ایستادگی بر سر آرمان ها و ارزش های جمهوریت می زد و شعار مبارزه با طالبان را سر می داد، برخی از رهبران افغان به دنبال راهی برای ارتباط و تعامل با طالبان بودند. طالبان هم با استفاده از فرصت به وجود آمده، بر روی شکاف رهبران افغان مانور دادند و توانستند با نفوذ در میان مردم افغانستان و جلب حمایت های مردمی، در بخش های متعددی از افغانستان، نفوذ کنند و در مناطق مختلفی از این کشور، دولت موازی تشکیل دهند. نفوذ خزنده آی اس آی در دو دهه گذشته، سطح روابط آمریکا و پاکستان از فراز و نشیب برخوردار بوده با این حال، روابط دستگاه های اطلاعاتی و امنیتی ایالات متحده با آی اس آی پاکستان در موضوع افغانستان، مبتنی بر همکاری بوده است. گسترش آرام و خزنده نفوذ آی اس آی پاکستان در افغانستان، پس از مرگ بن لادن، سبب شد پاکستان بتواند ابتکار مدیریت صحنه افغانستان را به دست بگیرد و اثرگذاری پاکستان در افغانستان به طور ملموسی افزایش یابد. در این سال ها، برخی رهبران افغانستان بویژه شخص اشرف غنی، امرالله صالح و حمدالله محب انتقاد تند و گزنده ای نسبت به رفتارهای همسایه جنوبی خود داشتند، اما به دلیل برتری ژئوپلیتیکی پاکستان و عدم توانایی مدیریت اوضاع توسط دولت مستقر در کابل، حرکت اطلاعاتی و امنیتی اسلام آباد در افغانستان، یکی از دلایل اصلی در شکل گیری وضع موجود محسوب می شود. مطلبی از همین نویسنده:ایران و پیامدهای رقابت احتمالی کنشگران افغانستان در پسا خروج​ خطای تشخیص در عزم طالبان یکی دیگر از اشتباه های آمریکا که باعث شد تا افغانستان وارد مرحله آشفتگی شود، خطای تشخیص مقام های ارشد آمریکا نسبت به عزم و اراده طالبان برای رسیدن به صلح بود. در حالی آمریکا به دنبال برجسته کردن این تصویر بود که طالبان تغییر کرده و آماده برقراری صلح است و از این طریق به دنبال توجیه عملکرد خود در امضای موافقتنامه دوحه بود، اما بررسی وضعیت میدانی افغانستان نشان داد طالبان هیچ گاه قصد صلح نداشته و فقط برای خروج نظامیان خارجی از خاک افغانستان، حاضر به امضای موافقتنامه دوحه با آمریکا شده است. بلند پروازی در ملت سازی اشتباه دیگر آمریکا؛ بی برنامگی و بلندپروازی در مورد "ملت سازی" در افغانستان بود. طی این سال ها ایالات متحده آمریکا، تلاش هایی برای حمایت از دولت، تقویت قوه مقننه، تأمین امنیت و ارائه خدمات اجتماعی داشت. اقدامات ایالات متحده در سال های حضور در افغانستان، به افزایش چشمگیر دختران دانش آموز و حضور زنان در دانشگاه و اشتغال زنان منجر شد، به طوری که موضوع حقوق شهروندی در افغانستان به طور کلی متحول شد و این امکان برای افراد و شخصیت هایِ افغانی، فارغ از جنسیت، مهیا شد تا بتوانند در عرصه های مختلف سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و ... حضور پررنگی داشته باشند. علاوه بر این، مطبوعات آزاد به وجود آمد. میلیون ها پناهجو در سال های پس از 2001 به افغانستان بازگشتند. اما بسیاری از برنامه های ایالات متحده هم با شکست مواجه شد. همکاری آگاهانه با شخصیت های ارشد دولتی و نظامی، سبب شد مردم عادی افغانستان آنها را مسئول نقض حقوق بشر و نقض حقوق سیاسی بدانند. برنامه مبارزه با مواد مخدر یک شکست بزرگ بود و تولید خشخاش در بیشتر دهه های گذشته افزایش یافت. انتظار می رفت دولت افغانستان بتواند خود ایستادگی کند و تولید ناخالص ملی را افزایش بدهد اما بعد از دو دهه، کماکان محتاج کمک های دولت های خارجی بود و رشد اقتصادی افغانستان چندان واقعی نبود. در همین دوران بسیاری از پروژه های عظیم که دولت افغاستان آنها را آغاز کرده بود، ناتمام ماند و شکست خورد. انتهای مطلب/ *دکترای جغرافیای سیاسی

Session Replace: Table './eastern8_db1/customer_sessions' is marked as crashed and should be repaired