ایران شرقی 19 مرداد 1398 ساعت 14:32 http://www.iess.ir/fa/interview/2042/ -------------------------------------------------- گفتگوی ایران شرقی با «ویکتوریا پانفیلاوا» روزنامه نگار و تحلیلگر روس عنوان : کنکاشی در جوانب همکاری ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا (بخش سوم) -------------------------------------------------- متن : ایران شرقی مقدمه: هسته اولیه شکل گیری اتحادیه اقتصادی اوراسیا به رویکرد نهادگرایانه روس ها برای حفظ نفوذ نسبی خود در جمهوری های شوروی سابق در دهه 1990 باز می گردد. در این دوره رویکرد مسکو مبتنی بر ایجاد مکانیزم های نهادی به منظور بازگشت نسبی روندها و فرایندهای پیش از فروپاشی برای حفظ جایگاه خود در اوراسیا بود. هسته اولیه شکل گیری یک اتحادیه گمرکی برای تسهیل مبادلات درون منطقه ای، در همین زمان کلید خورد و هم زمان با چارچوب های سیاسی (CIS) و امنیتی (CSTO) با سرعتی کمتر پیش می رفت. با این حال از سال 2014، هم زمان با اعمال نخستین تحریم ها علیه روسیه در نتیجه تنش های اوکراین، شاهد تحول در نقش و کارکردهای این نهاد بودیم. در این زمان روسیه، بلاروس و قزاقستان تحت رهبری مسکو کارکردهای موسع تری برای این نهاد تعریف کرده که تحت عنوان اتحادیه اقتصادی اوراسیا مطرح شد. به زودی دولت های هم سو نظیر قرقیزستان و ارمنستان نیز به عضویت این سازمان درآمده و یک روند تکاملی در ساختار اتحادیه مشاهده شد. اتحادیه اقتصادی اوراسیا به لحاظ محتوایی و کارکردی، یک رویکرد درون زا، همگرایانه و الگوگرفته از اتحادیه اروپا، اما در یک روند معکوس (از سیاست به اقتصاد) بود. روسیه درحقیقت تلاش کرده تا یک بلوک اقتصادی قدرتمند با حداقل وابستگی به غرب در حوزه نفوذ خود بسازد که فرایند ایزولاسیون در مقابل اقدامات طرف مقابل خود را تکمیل نماید. در جریان سفر ولادیمیر پوتین به تهران، نخستین بار به صورت جدی تری زمزمه های عضویت ایران در این اتحادیه مطرح شد. پس از کش و قوس های دیپلماتیک، طرفین اعلام کردند یک توافق موقت 3 ساله برای ایجاد یک منطقه آزاد تجاری بین ایران و این اتحادیه نتیجه این تصمیم بوده است. پس از مدتی این توافق به امضا رسیده و در پارلمان های تمامی 5 کشور عضو و نیز مجلس شورای اسلامی به تصویب رسید. با این حال یک ابهام جدی در این زمینه همچنان وجود دارد. این سازمان یک نهادِ تکامل یافته در ساختارِ اوراسیاییِ شوروی سابق است و کشورهای غیراوراسیایی همچون جمهوری اسلامی ایران آیا توانایی سازگاری با چنین ساختاری را خواهد داشت یا خیر؟ در پاسخ برخی تحلیل گران بر این عقیده اند که موقت بودن این توافق دقیقا در پاسخ به همین ابهام صورت گرفته است. در حقیقت این اقدام یک فرصت سه ساله از سوی روسیه به جمهوری اسلامی ایران است تا زیرساخت های خود را در راستای سازگاری با این اتحادیه در فرصت مذکور فراهم آورد؛ لذا بهره مندی حداکثری از چنین فرصتی برای ایران می تواند متضمن منافع بیشتری در آینده باشد. با این حال دیدگاه های بدبینانه تر نیز مسائلی نظیر ضعف کارکردی ساختار اتحادیه، عدم توازن میان اقتصادهای عضو، ترندهای غیراوراسیایی اقتصاد ایران و مسائلی از این دست را نشانی بر نمادین بودن این اقدام مشترک در فضای هیجانی موقت همکاری ها در سوریه و برجام در نظر گرفته و آن را فاقد ارزش راهبردی مطرح می کنند. در ادامه ارائه دیدگاه های کارشناسی؛ در بخش سوم، نظرات ویکتوریا پانفیلاوا روزنامه نگار و تحلیلگر روس را جویا شده ایم که در ادامه می خوانید. ایران شرقی: آیا با اجرایی شدن موافقتنامه سه ساله ایجاد منطقه آزاد تجاری بین ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا، می توان انتظار تحول در مبادلات اقتصادی دو طرف را داشت؟ پانفیلاوا: بله. قطعا. این تفاهم نامه یک انگیزه برای گسترش تجارت متقابل است. اتحادیه اقتصادی اوراسیا عوارض واردات 502 کالا را برای ایران کاهش می دهد. این کاهش عوارض به پرتقاضاترین کالاها در فضای پساشوروی در حوزه مواد غذایی پسته، خرما، انجیز، کشمش و میگو و همچنین ظروف، مواد شوینده و فرش مربوط می شود. اقتصاد ایران در شرایط تحریم ها به جریان ارزی نیاز دارد. ایران نیز به نوبه خود عوارض 864 کالا را کاهش می دهد. کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا صادرات دارو، مواد شیمیایی، کاغذ، منسوجات، محصولات فولادی، تجهیزات مکانیکی و الکتریکی و اتومبیل ها را افزایش خواهند داد. حجم کل صادرات ممکن است 73% افزایش یابد. صادرات جو، فولاد نورد، کلزا و گوشت بره از قزاقستان نیز قطعا افزایش خواهد یافت. مسئله دیگر این است که نه تفاهم نامه موقت و نه تفاهم نامه دائمی پیرامون منطقه آزاد تجاری نمی تواند وضعیت اقتصاد کشورهای ما را اساسا تغییر دهد. در اینجا تغییرات سیستماتیک ضرورت دارد. علاوه بر این، میزان تجارت متقابل فعلا بسیار کم بوده و تاثیر ناچیزی بر رشد اقتصاد دارد. براساس نتایج تجزیه و تحلیل کمیسیون اوراسیا، بیشترین رشد تولید ناخالص داخلی منطقه آزاد تجاری اتحادیه اقتصادی اوراسیا-ایران؛ در روسیه حدود 1.3 میلیارد دلار و قزاقستان 508.6 میلیون دلار انتظار می رود. افزایش شاخص ها در بلاروس به 78.6 میلیون دلار، در ارمنستان به 27 میلیون دلار و در قزاقستان به 12 میلیون دلار خواهد رسید. ایران شرقی: به نظر شما در حال حاضر چه الزامات ساختاری همچون مبانی حقوقی، زیرساخت های لجستیک و حتی چارچوب های پولی و مالی برای توسعه این مناسبات با ایران می بایست فراهم شود؟ آیا در مدت تصویب این موافقتنامه در پارلمان های کشورهای عضو چنین اقداماتی صورت گرفته است؟ پانفیلاوا: یکی از اقدامات اصلی، ایجاد سیستم های بدون پرداخت دلار یا مستقل از سیستم صورت حساب سوئیفت است. ایران چند تفاهم نامه ارزی دوجانبه با ترکیه، روسیه، چین، هند و آذربایجان منعقد کرده است. اما وابستگی به دلار، مشکل داخلی این کشورهاست. حتی در روسیه بیشتر معامله ها براساس دلار محسابه می شوند. در حوزه لجستیک پیشرفت های مثبت خاصی در روابط با آذربایجان در آستارا صورت گرفته و چند یادداشت تفاهم پیرامون تجارت و گمرک با قزاقستان منعقد شده است. در ارمنستان منطقه آزاد اقتصادی "مگری" به طور فعال در تجارت با ایران مشارکت دارد. تولیدکنندگان ایرانی می توانند مواد خام را وارد این منطقه آزاد اقتصادی کرده و محصولات آماده را برای عرضه به بازار اتحادیه اقتصادی اوراسیا دریافت کنند. بلاروس ها به عرضه محصولات ماشین سازی علاقه مند بوده و به سرعت محدودیت های قانونی مختلف را حذف می کنند. اما سهم عمده پروژه های دوجانبه به روسیه تعلق خواهد داشت. براساس نتایج نظرسنجی مرکز صادرات روسیه، از 76 پروژه امید بخش و در حال اجرای اتحادیه اقتصادی اوراسیا در ایران، 63 پروژه از روسیه، 5 پروژه از قرقیزستان، 4 پروژه از قزاقستان و 4 پروژه از بلاروس است. ایران شرقی: اقتصاد ایران در یک فضای تحریمی سخت قرار دارد. اتحادیه اقتصادی اوراسیا در سال 2014 نیز هم زمان با آغاز اعمال تحریم ها علیه روسیه تاسیس شد. چه چارچوب ها و مکانیزم های حقوقی، اقتصادی و سیاسی در اتحادیه به منظور مقابله با تحریم های غرب تدارک دیده شده است؟ پانفیلاوا: تحریم های آمریکا و