کد QR مطلبدریافت صفحه با کد QR

یادداشت کارشناس قرقیز

تحلیلی بر حساسیت تازه روسیه در آسیای مرکزی

موسسه مطالعات آسیای مرکزی و افغانستان , 22 مهر 1396 ساعت 10:24

مولف : آتای مولدابایف

«آتای مولدابایف» معاون مرکز تحلیل راه‌حل‌های عاقلانه در یادداشتی به بررسی استراتژی جدید روسیه در منطقه آسیای مرکزی با تمرکز بر سفر اخیر «ولادیمیر پوتین» به ترکمنستان و موضع روسیه در انتخابات قرقیزستان پرداخته است.


ایران شرقی/

*نویسنده: آتای مولدابایف:


 رویارویی ژئوپلتیک قدرت‌های جهانی مانند روسیه، آمریکا و به میزان کمتر چین نشان می‌دهد که مبارزه برای سلطه جهانی وارد مراحل جدیدی از توسعه خود شده و به هیچ وجه کاهش جنگ‌های سیاسی را در نظر ندارند.

این موضوع به انگیزه‌ای برای چین و روسیه برای اتحاد تلاش‌هایشان پیرامون ایجاد پروژه‌های مشترک سیاسی-اقتصادی (مسیر اقتصادی جاده ابریشم و اتحادیه اوراسیا)، سازمان‌دهی منابع مالی-اقتصادی درآمدی و کاهش شکاف‌های موجود در این مناطق، تبدیل شده است. بدین ترتیب در صورت تکرار حملات اقتصادی غرب در قالب تحریم‌ها و غیره، کشورهای درگیر این پروژه‌ها از شرایط کاری طبیعی خود خارج نخواهند شد و شاخه‌های توسعه یافته همکاری را تغییر نخواهند داد.

روسیه که در معرض تحریم‌های غربی قرار گرفته است، اقدامات دیگری را برای حفظ رفاه خویش جایگزین کرده است، اما همه آنها با موفقیت به پایان نمی‌رسند. همانطور که می‌دانید، بخش مالی-اقتصادی روسیه به طور جدی تحت تأثیر اقدامات بازیگران خارجی قرار گرفته است. به عنوان مثال، در سال 2016 سرمایه‌گذاران خارجی بیش از 1.6 میلیارد دلار را از بازار سهام روسیه خارج کردند (بدون اشاره به تامین بودجه حوزه اشتغال)[1].

علاوه بر این، واضح است که روسیه می‌خواهد روابط از دست داده خود با کشورهای آسیای مرکزی را از سر گرفته و با نزدیکترین همسایگان خود روابط تجاری-اقتصادی برقرار کند. سفر اخیر «ولادیمیر پوتین» به ترکمنستان گواه این امر است.

با توجه به امتناع ترامپ از سیاست خارجی دولت اوباما و کاهش کمک‌های مالی به آسیای مرکزی، ظاهرا دیگر بازیگران فضاهای خالی را اشغال خواهند کرد. بنابراین، در نشست روسای جمهور روسیه و ترکمنستان که در 2 اکتبر در عشق آباد برگزار شد، پوتین ضمن ارزیابی توسعه ترکمنستان در سطح عالی، از نگرش مراقبتی نسبت به زبان روسی که در بسیاری از مدارس این کشور تدریس می‌شود ابراز رضایت کرد.

رئیس‌جمهور ترکمنستان نیز به نوبه خود از احترام روسیه به بی‌طرفی ترکمنستان تشکر کرد و روسیه را یک "همسایه خوب" نامید. در طول این مذاکرات، موضوع اصلی امنیت مرز ترکمنستان-افغانستان و جلوگیری از نفوذ عناصر رادیکال به منطقه که نگرانی هر دو طرف را برمی‌انگیزد نیز مطرح شد.

هدف اصلی سیاست خارجی روسیه - منحرف کردن ترکمنستان از همکاری با غرب در زمینه امنیت و ایجاد اعتماد برای احیای طیف کاملی از روابط دو جانبه با عشق‌آباد است. به همین دلیل روسیه مسأله خرید گاز از ترکمنستان را مطرح نکرد. ترکمنستان نیز علی‌رغم داشتن دلایل زیاد برای تنوع بخشی به شاخه‌های همکاری، عجله‌ای‌ در این امر  ندارد.

مشخص نیست که آمریکا در مسئله مبارزه با افراط گرایی (نشات گرفته از افغانستان) چگونه رفتار خواهد کرد. عشق آباد در حال حاضر (در پس زمینه رویدادهای سوریه و خاورمیانه) ترجیح می‌دهد مسائل امنیتی را با کشورهایی مورد بحث قرار دهد که سرزمین‌هایشان در نزدیکی حوزه‌های تنش قرار دارند، چرا که منافع آنها در مخالفت واقعی با روندهای منفی است. ترکمنستان می‌خواهد از سیاست چندشاخه‌ای انرژی که در حال حاضر تنها در جهت شرقی - چینی - عمل می‌کند کناره‌گیری کند.

برای ترکمنستان که در محدوده کشورهایی قرار دارد که تولید گاز در آنها در سطح عالی و رقابتی صورت می‌گیرد (قزاقستان، ازبکستان و ایران)، یافتن راهی برای خروج از این وضعیت دشوار است. ترکمنستان می‌خواهد گاز بیشتری بفروشد، اما مجبور است گاز طبیعی را تنها به چین پمپاژ کرده و پول کمتری نسبت به قبل دریافت کند، چرا که بخشی از این پول برای بازپرداخت وام ارائه شده توسط چین برای تولید گاز و ساخت زیرساخت گازی صرف می‌شود. با توجه به کم‌تر شدن امکان ساخت خط D (ترکمنستان-تا