در گزارش حاضر تلاش شده است تا متناظر با این تحولات یک برآیند کارشناسی نسبت به روابط ایران و آسیای مرکزی ارائه شود. در این زمینه ابتدا یک روندشناسی و روندنگاری از پویایی‌های آسیای مرکزی ذیل سرفصل‌های سیاست و هویت، هم‌گرایی منطقه‌ای، روابط با قدرت‌های بزرگ، تعاملات با قدرت‌های منطقه‌ای، نفوذ رژیم صهیونیستی در منطقه، روندهای امنیتی، روندهای دفاعی، تحولات ژئواکونومیکی، و روندهای فرهنگی- مذهبی ارائه شده است.

روند روابط ایران و آسیای مرکزی در سال 1404؛ چشم‌انداز 1405

روابط ایران و آسیای مرکزی در طول یک دهۀ اخیر نسبتاً راکد بوده و به‌ندرت تحولات کلیدی با نتایج محسوس در راستای توسعۀ این مناسبات شکل گرفته است. عموماً آنچه از آن به‌عنوان «رشد» در روابط یاد می‌شود سطحی از «بازیابی» با هدف دستیابی به سطح روابط اوایل دهۀ 1390 و قبل از آن است. این در حالی است که آسیای مرکزی در پویایی‌های درونی خود تحولات بسیار عمیقی را تجربه کرده و روابط این کشورها با بازیگران مختلف در سطوح کارکردی و ماهیتی تغییرات قابل توجهی داشته است. در سال گذشته، اگرچه برخی تغییرات در روابط ایران و کشورهای آسیای مرکزی محقق شد و شماری از پویایی‌های این منطقه با تغییرات جزئی همراه بود، اما بروندادها و پیامدهای دو جنگ در خرداد ماه و اسفندماه در ایران تأثیرهای عمیق‌تری را بر جای گذاشت.

در این چارچوب در گزارش حاضر تلاش شده است تا متناظر با این تحولات یک برآیند کارشناسی نسبت به روابط ایران و آسیای مرکزی ارائه شود. در این زمینه ابتدا یک روندشناسی و روندنگاری از پویایی‌های آسیای مرکزی ذیل سرفصل‌های سیاست و هویت، هم‌گرایی منطقه‌ای، روابط با قدرت‌های بزرگ، تعاملات با قدرت‌های منطقه‌ای، نفوذ رژیم صهیونیستی در منطقه، روندهای امنیتی، روندهای دفاعی، تحولات ژئواکونومیکی، و روندهای فرهنگی- مذهبی ارائه شده است.همچنین به شکلی مبسوط‌تر نیز یک روندنگاری از روابط ایران و آسیای مرکزی در سال 1404 نگارش شده است.

در عین حال با نگاه به ارزیابی کارشناسی و تخصصی هر کشور، به تفکیک مصاحبه‌هایی تخصصی حول محورهایی نظیر تحولات کلیدی سال گذشته، روندهای اصلی حاکم بر روابط دوجانبه، آسیب‌های کلیدی، فرصت‌های بالقوۀ روابط، چشم‌انداز آتی مناسبات در سال 1405 و بایسته‌های جمهوری اسلامی ایران انجام گرفته است. درنهایت نیز یک جمع‌بندی از بایسته‌ها با تقاطع‌گیری و شکل‌دهی به مخرج مشترک این مصاحبه‌های کارشناسی و روندنگاری منطقه‌ای ارائه شده است که می‌تواند مورد توجه سیاست‌گذاران و کارشناسان قرار گیرد.

کارگروه آسیای مرکزی موسسه مطالعات راهبردی شرق

1. مقدمه
2. روندهای منطقه‌ای آسیای مرکزی در سال 1404 
3. روندهای کلیدی سال 1404
4. جمع‌بندی
5. ایران و تاجیکستان در سال 1404؛ ریل‌گذاری برای گذار به مشارکت راهبردی فراگیر در سال 1405
6. روابط ایران و ترکمنستان؛ از عمل‌گرایی اقتصادیِ کم‌تنش تا شکنندگیِ همکاری‌های کارکردی
7. عمل‌گرایی ژئواکونومیکی در روابط ایران و ازبکستان
8. توسعۀ روابط با قزاقستان در سایۀ شکاف‌های ژئوپلیتیکی
9. واکاوی راهبردی مناسبات ایران و قرقیزستان در گذار از بحران‌های ژئوپلیتیکی    
10. جمع‌بندی: ارزیابی، آسیب‌شناسی و ارائۀ بایسته‌ها
11. محیط‌شناسی آسیای مرکزی در سال 1404
12. روابط ایران و آسیای مرکزی در سال 1404    
13. چشم‌انداز پیش‌ روی روابط ایران و آسیای مرکزی در سال 1405
14. بایسته‌های راهبردی و اجرایی