برآورد راهبردی موقعیت آسیای مرکزی در جنگ رمضان

برای بیش از سه دهه، آسیای مرکزی موقعیتی تثبیت‌شده به‌عنوان امن‌ترین منطقه در محیط پیرامونی جمهوری اسلامی ایران بوده است. اگرچه این وضعیت تاکنون حفظ شده و حتی در خلال جنگ 12 روزه و جنگ رمضان نیز بدون تغییر باقی مانده است، ظهور نشانه‌هایی از مواضع متفاوت این دولت‌ها و تغییر در پویایی‌های منطقه‌ای و بین‌المللی نخستین هشدارها را در خصوص تغییر این وضعیت برای تهران به وجود آورده است.

پویایی‌های سیاسی و امنیتی آسیای مرکزی در حال حرکت به سمت مسیری است که تداوم سیاست «بی‌طرفی» برای این دولت‌ها پرهزینه و دشوار شده و آنها را به تدریج به سمت بسط تفاسیر و حتی رویکردهای امنیتی با «انعطاف در بی‌طرفی» سوق داده است. از این جهت شکل‌دهی به یک توازن منطقه‌ای برای افزایش هزینه‌های «ضدایران‌گرایی» در انعطاف بی‌طرفی یکی از ضرورت‌های جمهوری اسلامی ایران است که می‌تواند نقش مهم و مؤثری در پیشگیری از شکل‌گیری تهدیدها در این منطقه در آینده ایفا کند. از طرف دیگر اعمال سیاست محاصره علیه جمهوری اسلامی ایران توسط ایالات متحدۀ آمریکا برخی محدودیت‌های ژئواکونومیکی را بر تهران تحمیل کرده که افزایش تاب‌آوری در مقابل آن به یک مسئلۀ «موجودیتی» و «حیاتی» تبدیل شده است.

در این میان نیز آسیای مرکزی قابلیت‌های زیادی برای کاهش آثار و پیامدهای محاصره و درعین حال، افزایش کارکردهای سیاست ایران در قبال تنگۀ هرمز خواهد داشت. در چنین شرایطی رویکردهای سنتی مبتنی بر «وابستگی ژئواکونومیکی» یک‌طرفۀ آسیای مرکزی به ایران کمرنگ‌تر شده و زمینه‌های قابل توجهی برای توسعۀ یک وابستگی متقابل ژئواکونومیکی به وجود آمده است. در چنین شرایطی ارزیابی موقعیت راهبردی آسیای مرکزی در خلال جنگ رمضان موضوعی است که می‌تواند بنیان‌های سیاست جدید ایران در قبال محیط پیرامونی خود را تحت تأثیر قرار داده و آنها را مبتنی بر شرایط جدید بازتعریف کند. ازاین‌رو در ویژه‌نامۀ حاضر ذیل برداشت‌های ژئوپلیتیکی، ژئواکونومیکی و حتی ژئوکالچری، تلاش شده است یک برآورد واقع‌گرایانه از این موقعیت راهبردی ارائه شود تا در سیاست‌گذاری‌ها مورد استفاده قرار بگیرد.

1. دورنمای تحول در مفهوم و کارکرد سیاست «بی‌طرفی» آسیای مرکزی؛ پیامدها و الزام‌ها برای جمهوری اسلامی ایران | امید رحیمی
2. ارزیابی ژئوپلیتیک دریای خزر در خلال جنگ رمضان | ایگور پانکراتینکو
3. شکل‌گیری آسیای غربی ایران‌محور؛ آسیای مرکزی در شرایط دگرگونی موازنه‌های منطقه‌ای و جهانی قدرت | اسن آسوبعلیف
4. بازمعماری نقش آسیای مرکزی در تاب‌آوری انرژی ایران | پویا جادی
5. موقعیت ترانزیتی آسیای مرکزی و خفگی ژئواکونومیکی ایران | محمدحسین معصوم زاده
6. جایگاه آسیای مرکزی در زنجیرۀ ارزش محصولات جهانی (متأثر از انسداد تنگۀ هرمز و محاصرۀ دریایی ایران)؛ چالش‌ها و فرصت‌ها برای ایران | بهروز قزل
7. واکاوی بازتاب جنگ رمضان و شهادت مقام معظم رهبری (قدس سره) در ذهنیت سیاسی و اجتماعی آسیای مرکزی | احمد قاسم‌زاده

کد خبر:4348