مطالعات شرق | مجلس عسکری کاروان (MAK)، یک گروه مسلح از طالبان پاکستانی است که به آرامی و پیوسته توانسته جایگاهی برای خود در میان جناحهای بزرگتر و قدرتمندتر باز کند. این گروه با راهبرد عملگرایانهاش، شناخته میشود و اغلب با طیف وسیعی از گروههای مسلح همکاری میکند و خود را بهعنوان یک بازیگر محلی انعطافپذیر معرفی کرده که ارزش عملیاتی و راهبردی برای دیگران به ارمغان میآورد. در ماههای اخیر، این گروه رشد قابل توجهی در قابلیتها، تواناییها و جاهطلبیهای خود نشان داده و به عنوان یک جناح مهم رو به رشد در چشمانداز فعالیتهای مسلحانۀ ایالت خیبرپختونخوا و مناطق قبایلی ظاهر شده است.
رهبری و تفرقه
«مجلس عسکری کاروان» به رهبری فرمانده جهادی کهنهکار، «اخترمحمد خلیل منصور» اداره میشود. تا سال ۲۰۲۱، اختر خلیل، فرمانده تحریک طالبان پاکستان (TTP) در منطقۀ بنون بود. به دلیل اختلافهای داخلی با رهبری تحریک طالبان پاکستان بر سر ساختار فرماندهی در شمال وزیرستان و همچنین ادغامهای اخیر توسط تحریک طالبان پاکستان، او بعداً به جناح حافظ گل بهادر (HGB) پیوست که بهطور سنتی با نام (طالبان وزیرستان شمالی) شناخته میشود و از شاخههای تحریک طالبان پاکستان است.
بین سالهای ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲، جناح او تضعیف شد، زیرا فرماندهان محلی رقیب برجستهتر شدند و این منجر به از دست رفتن نفوذشان شد. چندین فرمانده که پیشتر زیر نظر او فعالیت میکردند، جناحهای مستقل خود را تشکیل دادند و بهطور مستقل با جناح حافظ گل بهادر همسو شدند. از جملۀ آنها «صدر حیات»، معروف به ابوسفیان بود که اکنون رهبری زیرشاخۀ جبههالجنود المهدی از گروه تحریک طالبان غزوهالهند (TTG) را بر عهده دارد و پیشتر معاون رئیس مجلس عسکری کاروان بود. در سال ۲۰۲۴، اختر خلیل تلاش کرد اتحادی با جناح جماعتالاحرار (JuA) از تحریک طالبان پاکستان برقرار کند و با رهبر سیاسی جماعتالاحرار سربکاف مومند، گفتوگوهایی انجام داد. این تلاش پس از مداخلۀ تحریک طالبان پاکستان برای منصرف کردن جماعتالاحرار شکست خورد و جماعتالاحرار در نهایت از ادغام با مجلس عسکری کاروان (MAK) خودداری کرد.
اختر خلیل همچنین سابقۀ تعامل غیررسمی با «داعش خراسان» دارد. هنگامی که «داعش خراسان» برای اولین بار در شرق افغانستان تحت فرماندهی فرماندهان سابق طالبان پاکستانی ظاهر شد، خلیل برای بهرهبرداری از قدرت رو به رشد آن، تماسهایی با این گروه برقرار کرد و برای مدت کوتاهی با آن همکاری کرد، البته بدون اعلام رسمی همسویی با این گروه.
شایان ذکر است که پیش از این رویدادها، اختر خلیل میزبان رهبران القاعده در وزیرستان بود و تا سال ۲۰۱۴ و شروع عملیات ضرب عضب توسط ارتش پاکستان، با القاعده همکاری میکرد و زیر پرچم آن میجنگید. اندکی پس از عملیات نظامی پاکستان، اختر خلیل به تحریک طالبان پاکستان پیوست و تا سال ۲۰۲۱ با آن ماند.
ردپای عملیاتی «مجلس عسکری کاروان»
این گروه عمدتاً در بنون، لکی مروت و شمال وزیرستان فعالیت میکند و همچنین در خیبر و اورکزئی حضور کمی دارد. از اواسط سال ۲۰۲۵، این گروه حدود ۳۰ حمله در این مناطق انجام داده است. بیشترین عملیاتها در جنوب بنون متمرکز بوده، بهویژه در جانیخیل، علیخیل، ولینور، نیکوری، هواید و سینتانگا؛ مناطقی نزدیک مرز لکی مروت که این گروه در آن مناطق نیز فعال است. تاکتیکهای آن معمولاً شامل حملات با سلاح تکتیرانداز، کمین، یورش و حمله به پاسگاههای امنیتی و پایگاههای کوچک میشود.
در منطقۀ خیبر، مجلس عسکری کاروان، عملیات محدودی در بخشهایی از درۀ تیراه انجام داده که عمدتاً با هماهنگی جناحهای قویتر بوده است. این گروه همکاری نزدیکی با جماعتالاحرار (JuA) و تحریک لشکر اسلام پاکستان (TLIP) دارد و گاهی علیرغم شواهد ویدئویی، مسئولیت علنی اقدامهایش را بر عهده نمیگیرد. این نشاندهندۀ رویکرد محاسبهشدهای است که در آن مبارزان، یا برای اجرای حملات یا برای حمایت از سازمانهای متحد، در جایی مستقر میشوند. برای مثال، در اکتبر ۲۰۲۵، مجلس عسکری کاروان گزارش داد که سه تن از مبارزانش در اورکزئی در حالی که از خیبر به شمال وزیرستان در حرکت بودند، کشته شدند؛ این امر تحرک فرامنطقهای این گروه را برجسته میکند.
رویکرد همکاریجویانۀ گروه، فراتر از خیبر گسترش یافته است. در ۳ نوامبر ۲۰۲۵، مجلس عسکری کاروان ادعا کرد در یک حملۀ مشترک با تی تی پی در منطقۀ غازیخیل لکیمروت حضور داشته است. در آن زمان، تحریک طالبان پاکستان به دلیل تنشهای میان افغانستان و پاکستان، ادعاهای علنی خود را کاهش داده بود و به جای آن بر گروههای نیابتی برای پذیرش مسئولیت حملات تکیه میکرد. مجلس عسکری کاروان با یکی از این گروههای نیابتی به نام لشکر دفاعالقدس (LDQ) همکاری و ادعا کرد که در انجام برخی عملیاتها در جانیخیل، به طور مشترک، حضور داشته است.
هرچند مجلس عسکری کاروان، کوچکتر از جناحهای اصلی طالبان پاکستانی است، گاهی فرماندهانی از آن گروهها را هم جذب میکند. در دسامبر ۲۰۲۵، سخنگوی گروه عبدالله وزیرستانی اعلام کرد که قاری ابابیل، فرمانده محلی از حیدرخیل در شمال وزیرستان، به همراه مبارزانش با اختر خلیل بیعت کرده است. با این حال، چنین جداییهایی در مقایسه با جناحهای بزرگتر محدود باقی مانده است.
سال ۲۰۲۶، اقدامهای جاهطلبانهتر
در آغاز سال ۲۰۲۶، گروه مجلس عسکری کاروان (MAK) با دو تحول مهم، نشانههای روشنی از افزایش جاهطلبی و بلندپروازی خود نشان داد. در تاریخ ۶ ژانویه ۲۰۲۶، این گروه یک چارت سازمانی دقیق و جامع از ساختار داخلی خود منتشر کرد. چارت قبلی که در فوریۀ ۲۰۲۵ منتشر شده بود، ساختاری نسبتاً ساده داشت و تنها به یک رئیس نظامی، رئیس اطلاعات، فرمانده واحدهای نظامی و مسئول بخش اقتصادی اشاره میکرد؛ به اضافۀ تعیین سه منطقۀ عملیاتی: میرعلی، سینتانگا و خیبر.
چارت جدید ۲۰۲۶، نشاندهندۀ گسترش و توسعه بود. در این چارت، عنوان «فرمانده کل» جایگزین «رئیس نظامی» شد و یک «کمیسیون اصلاحات» جدید هم اضافه شد که وظیفۀ نظارت بر فعالیتهای شبهنظامیان را بر عهده دارد؛ مدلی که پیشتر توسط گروه تحریک طالبان غزوهالهند و دیگر گروهها به کار گرفته شده بود. مناطق عملیاتی جدیدی نیز مشخص و فرماندهان خاصی برای آنها منصوب شدند، از جمله دتهخیل، لکی مروت و خيسور. هر سِمَت در این گروه، اکنون دارای یک معاون است که این موضوع، نشاندهندۀ تلاش برای نهادینهسازی و ساختارمند کردن فرماندهی است.
افراد جدید و قدیمی در این چارچوبِ بهروزشده، ادغام شدند. برای مثال، قاری ابابیل که پیشتر نامش ذکر شده بود، به عنوان فرمانده کل منطقه دتهخیل منصوب شد. در حالی که روسای سابق بخشهای اقتصادی و اطلاعات یعنی میوان و ملیار، به کمیسیون اصلاحات منتقل شدند. ایجاد این کمیسیون با روند کلی تغییراتی که از سال ۲۰۲۳ در میان شاخههای طالبان پاکستانی دیده میشود همخوانی دارد؛ روندی که به سمت مدلهای سازمانی ساختاریافتهتر و بوروکراتیکتر حرکت میکند.
تحول دوم، انتشار یک ویدئوی آموزشی تولیدشده به شکل حرفهای بود. اگرچه چنین محتواهایی در میان گروههای زیرمجموعۀ طالبان پاکستانی رایج است، اما تولید اخیر مجلس عسکری کاروان بسیار شبیه به آثار گروههای بزرگتر مانند تحریک طالبان پاکستان (TTP)، گروه تحریک طالبان غزوهالهند (TTG) و حرکت انقلاب اسلامی پاکستان (IIP) بود. برای اولین بار، این گروه کمپ آموزشی خود به نام سعد بن ابیوقاص را رونمایی کرد. این ویدئو، دستکم ۱۸ شبهنظامی را در لباسهای نظامی نشان میدهد که در حال انجام تمرینات بدنی و آموزش تسلیحاتی با سلاحهای گرم، آرپیجی و مسلسل هستند.
لحن گفتاری تبلیغاتی ویدئوی این گروه، نیز خیلی برجسته و قابل توجه است. گروه مجلس عسکری کاروان از سرودهایِ عربیِ الهامگرفته از القاعده، استفاده میکند و فرماندهان بارها به فلسطین و بیتالمقدس اشاره میکنند، نه صرفاً به پاکستان یا افغانستان.
از سال ۲۰۲۳، این گروه خود را «القاعده در وزیرستان» مینامد و عناصر آن سبکی مرتبط با القاعده را به کار میگیرند. در ابتدا برخی ناظران این را صرفاً یک اقدام تبلیغاتی و نوعی برندسازی میدانستند، اما منابع داخل محافل شبهنظامیان، از همکاری محدود این گروه با القاعده در شبهقاره هند (AQIS) خبر میدهند؛ همکاریای که اغلب بر پایۀ ملاحظات تاکتیکی یا شخصی شکل گرفته است. تأثیر القاعده در شبهقارۀ هند در جاهطلبیهای گستردهتر گروههای دیگر نظیر تحریک طالبان پاکستان نیز مشهود است. در اکتبر ۲۰۲۵، گروه تحریک طالبان غزوهالهند مسئولیت یک حمله را در کشمیر، بر عهده گرفت (هرچند این ادعا تأیید نشد). بعد از آن، یک حمله با بمب دستساز در منطقۀ تانگیر (منطقۀ دیامر، گیلگت- بلتستان) توسط تحریک طالبان پاکستان، غزوهالهند و مجلس عسکری کاروان همزمان ادعا شد. کشمیر و گیلگت- بلتستان به دلیل داشتن موقعیت راهبردی در مرز با هند، از اولویتهای اصلی القاعده در شبهقارۀ هند به شمار میروند.
یک بازیگر شبهنظامی مسلح عملگرا
برآوردهای کارشناسان نشان میدهد که گروه مجلس عسکری کاروان (MAK) حدود ۱۵۰ شبهنظامی دارد. بر اساس اعلام منابع نزدیک به شبهنظامیان، مجلس عسکری کاروان نه بخشی از حرکت اسلامی پاکستان (IMP) است و نه با گروه تحریک طالبان غزوهالهند (TTG) وابستگی رسمی دارد؛ اما با همه همکاری میکند. طبق گزارش مقامهای امنیتی، این گروه در حالی که به عنوان یک جریان جهادی فعالیت میکند، همزمان در فعالیتهای جنایی مانند اخاذی، آدمربایی و سرقت نیز دست دارد.
اختر خلیل از مدتها پیش با عناصری از شبکۀ حقانی و برخی چهرههای طالبان افغان مرتبط با سراجالدین حقانی رابطۀ نزدیک دارد. زنده ماندن او در میان تغییرات و چرخشهای پیدرپی اتحادهای شبهنظامیان، نشاندهندۀ الگویی از فرصتطلبی و همکاری عملگرایانه است. در شرایطی که تنشها میان شاخههای مختلف طالبان پاکستانی همچنان ادامه دارد، توانایی مجلس عسکری کاروان (MAK) در مانور دادن میان گروههای رقیب میتواند جایگاه و اهمیت آن را افزایش دهد. هرچند این گروه هنوز از نظر اندازه و قدرت به پای جریانهای اصلی نمیرسد، اما گسترش ساختار سازمانی، راهبرد همکاریجویانه و نشانههای ایدئولوژیک آن، از تلاش این گروه برای ارتقای جایگاه خود در یک فضای شبهنظامی - که روزبهروز در حال تکهتکه شدن و پراکندهتر شدن است - حکایت دارد.
