مقدمه
مطالعات شرق | در سال ۲۰۲۵، نیروهای امنیتی پاکستان شاهد حداقل ۴۰۵ حملۀ کوادکوپتری توسط اسلامگرایان تحریک طالبان و اتحادالمجاهدین در بخشهایی از ایالت خیبرپختونخوا بودند. همزمان، تحریک طالبان و اتحادالمجاهدین به فناوری ضدپهپاد برای دفع حملات هوایی و اختلال در قابلیتهای پایشی و دیدهبانی پلیس و نیروهای امنیتی دست یافتند. این تحولات میتواند نشاندهندۀ یک مسابقۀ تسلیحاتی بالقوه بین گروههای شبهنظامی برای تسریع حملات پهپادی و استفاده از فناوریهایی برای فرار از تلاشهای ضد تروریسم باشد.
هدف حملات تحریک طالبان پاکستان و اتحادالمجاهدین، دستیابی به نفوذ راهبردی در مناطقی است که به طور معمول خارج از دسترسی فیزیکی آنها هستند. همگرایی اقدامهای دفاعی (سیستمهای ضدپهپاد) با تاکتیکهای تهاجمی (حملات پهپادی) بازتابدهندۀ تغییری مهم در چشمانداز عملیاتی شبهنظامیان است.
این گروهها همزمان با نمایش قابلیتهای ضدپهپادی خود، حملات هماهنگ پهپادی را هم آغاز کردهاند. این تاکتیک نوظهور، نشاندهندۀ مرحلهای جدیدی در جنگ شبهنظامیان در پاکستان است. چنین هماهنگیای نشاندهندۀ پیچیدگی فزاینده در برنامهریزی، ارتباطات و بهکارگیری فناوری است. این روند نهتنها عادیسازی فناوریهای پهپادی در منطقه را گوشزد میکند، بلکه همزمان تأکید شبهنظامیان بر محافظت از فضاهای عملیاتی خود از طریق ایجاد اختلال در اقدامهای پایشی را هم نشان میدهد.
هدف این گزارش بررسی حملات هماهنگ پهپادی در پاکستان با تمرکز ویژه بر قابلیتهای ضدپهپادی گروههای شبهنظامی است و اهداف راهبردی و تکامل فناورانۀ آنها را ارزیابی میکند. این تحلیل توجه ویژهای به بررسی حملات هماهنگ پهپادی و پیامدهای امنیتی آنها در منطقه دارد.
آموختن از میدان نبرد
در سال 2025، پاکستان شاهد ۵۳۹۷ حادثۀ مرتبط با تروریسم بود و گروههای جهادی به طور فزایندهای تاکتیکهای جدیدی را امتحان کردند. بهویژه، دستیابی به فناوریهای پهپادی و بهکارگیری آنها که اغلب از مناطق جنگی فعال تهیه میشوند، نگرانیهای جدی را برای نیروهای امنیتی پاکستان ایجاد کرده است. در سالهای اخیر، در موارد متعددی شبهنظامیان ادعا کردهاند تجهیزاتی را از پهپادهای سرنگونشدۀ نیروهای امنیتی به دست آوردهاند. علاوه بر این، استفاده از سلاحهای تصویربرداری حرارتی برای سرنگونی این پهپادها، به غنیمت گرفتن و بهرهبرداری از این فناوری را برای شبهنظامیان آسانتر کرده است.
تحریک طالبان پاکستان در گزارش سالانۀ ۲۰۲۵ خود، ضمن تأکید بر آشنایی خود با فناوریهای مدرن و استفاده از آنها در هر دو جبهۀ رسانهای و میدان نبرد، ویدئویی ساختۀ هوش مصنوعی را منتشر کرد که تخریب زیرساختهای نظامی و دولتی را نشان میداد. در پسزمینۀ این ویدئو، آمار گزارش حاکی از آن بود که این گروه حداقل ۱۰ پهپاد نیروهای امنیتی را در عملیاتهای مختلف ضد تروریستی به غنیمت گرفته است. متعاقباً، گروههای مسلح بلوچ تشکیلدهندۀ جبهۀ آزادیبخش بلوچستان هم ادعا کردند که ۱۰ پهپاد را در درگیریهای مختلف در ایالت بلوچستان سرنگون کردهاند.
در مورد دیگری، شبهنظامیان ادعا کردند که یک پهپاد DJI matric 300 RTK را سرنگون کردهاند و بنا به گزارشها، به دادههای ذخیره شده در این پهپاد دسترسی پیدا کردهاند.
این پهپاد یک پهپاد صنعتی با کارایی بالا است که مجهز به سیستم کنترل پرواز پیشرفته، سیستم حسگر و موقعیتیابی ششجهته و دوربین دید اول شخص است. دستیابی شبهنظامیان به این پهپاد، پیشرفت نگرانکنندهای در جنگ بر سر فناوری نظامی محسوب میشود. این فناوری پهپادی، ایمنی و اطمینان عملیاتی را افزایش میدهد و همچنین از یک ماژول تشخیص مانع که میتواند در بالای هواپیما نصب شود، پشتیبانی میکند. این پهپاد طیف وسیعی از ویژگیهای پرواز هوشمند را ارائه میدهد که مجهز به تشخیص هوش مصنوعی برای ضبط دستورالعملهای هدایتشده، بررسی نقطهای هوش مصنوعی، قابلیتهای نقطهگذاری دقیق برای اشتراکگذاری موقعیت مکانی و ظرفیت حمل بار قابل توجه است.
دستگاههای پارازیتانداز روی پهپاد، در حال تغییر بازی هستند
در ایالت خیبرپختونخوای پاکستان، نیروهای ضد تروریسم حداقل ۳۷۵ حملۀ پهپادی را در سه منطقۀ بنو، باجور و وزیرستان شمالی و جنوبی خنثی کردند. این حملات، نشاندهندۀ تغییر راهبرد شبهنظامیان از جنگ متعارف به منازعۀ فناوری- محور است که از زمین تا آسمان را هدف قرار میدهد. مقامهای پاکستانی، در اقدامی متقابل، تاکتیکهای دیگری از جمله استقرار فناوریهای ضدپهپاد و تورهای پهپادی را برای محافظت از نیروهای امنیتی در امتداد مرز ایالتی بین پنجاب و خیبرپختونخوا در پیش گرفتهاند.
در عین حال، نیروهای امنیتی از آسمان بهعنوان مزیتی نسبت به مناطق کوهستانی و شهری استفاده میکنند و مسیرهای شبهنظامیان را ردیابی و پایش میکنند؛ کاری که فعالیت مستقل آنها را تحت تهدید نظارت هوایی دشوار و دشوارتر میکند. در پاسخ به افزایش تعداد حملات پهپادی، پلیس خیبرپختونخوا از راهاندازی نخستین واحد ضدپهپاد پاکستان برای تجهیز نیروها به مهارتهای لازم برای مقابله با چنین تهدیدهایی خبر داده است. به همین منظور، تیمی از کارشناسان فناوری اطلاعات بر این طرح نظارت خواهند کرد و یک دورۀ تخصصی هم برای پاسخ به حملات پهپادی راهاندازی شده است.
در پاسخ، شبهنظامیان شروع به استفاده از دستگاههای تولید پارازیت روی پهپاد و فناوری ضدپهپاد کردهاند تا سعی کنند موازنۀ خود را با نیروهای امنیتی در مناطق تحت نفوذ شبهنظامیان پاکستان، بهویژه ایالت خیبرپختونخوا، حفظ کنند.
گزارشهای رسانهای نشان میدهند که گروههای جهادی در میدان نبرد، توپهای ضد پهپاد صفرهرا که به صورت محلی در مجتمع الکترونیک ملی پاکستان تولید میشوند و برای مقابله با تهاجمهای غیرقانونی پهپادها طراحی شدهاند، به غنیمت گرفتهاند. این تحول با پیچیدهتر کردن ارزیابی الگوهای انطباق {فناورانۀ} این گروهها، تلاشهای ضد تروریسم را دشوارتر میکند. علاوه بر این، تحریک طالبان پاکستان از تشکیل یک واحد هوایی جدید برای نوسازی تاکتیکهای چریکی خود در کنار اقدامهای سنتی ضد تروریسم خبر داده است.
حملات هماهنگ پهپادی
بازیگران شبهنظامی در ایالت خیبرپختونخوا نهتنها در پی راههایی برای مقابله با فناوریهای پارازیتانداز هستند، بلکه تلاش میکنند تا اثربخشی آنها را هم مختل کنند. پس از استقرار سلاحهای ضد پهپاد توسط مقامهای ایالتی، شبهنظامیان بهسرعت طی چند ماه راهبردهای جدیدی را برای مختل کردن این تلاشهای ضدپهپادی تدوین کردند، در حالی که همزمان حملات هماهنگ پهپادی را در مناطق دیرۀ اسماعیلخان و بنو در خیبرپختونخوا انجام دادند.
انطباق فناوارنۀ شبهنظامیان برخی از انواع دیگر حملات، مانند حملات با بمبهای دستساز (IED) و بمبهای دستساز خودرویی (VBIED) را در این ایالت کاهش داده است. از سوی دیگر، افزایش حملات هوایی، نشاندهندۀ یک نبرد چریکی مدرن در آسمان و زمین است.
به همین ترتیب، حملات هماهنگ پهپادی، مقامها را مجبور به بازنگری در سیاستهای خود و افزایش تلاشها و هزینههای اقتصادی برای سرنگونی دستههای پهپادها با استقرار بیش از یک توپ ضدپهپاد در دفاتر سازمانهای مجری قانون و کمیتههای صلح کرده است؛ سازمانهایی که شبهنظامیان اغلب آنها را به همکاری با دولت متهم میکنند. شبهنظامیان، از طریق نظارت و پایش آسیبپذیریها در تأسیسات نظامی، اغلب باعث درگیریهای زمینی در ایالت خیبرپختونخوا شدهاند.
فرمانروایی بر آسمان
در حالی که گروههای شبهنظامی به دنبال افزایش توانایی خود برای اختلال در کار مقامهای دولتی از طریق هوا هستند، به طور فزایندهای به رقابت فناورانه با یکدیگر روی آوردهاند. این امر منجر به اتکای بیشتر به کوادکوپترهای تجاری و پلتفرمهای پیشرفتهتر، از جمله پهپادهای نمای اول شخص (FPV) و ابزارهای نقشهبرداری ماهوارهای شده است. اتحادالمجاهدین که آشکارا مسئولیت حملات کوادکوپترها در ایالت خیبرپختونخوا را بر عهده گرفت، تحریک طالبان پاکستان را مجبور کرد تا برتری خود را نسبت به گروههای رقیب حفظ کند.
همچنین مشاهده شده است که تحریک طالبان پاکستان در ابتدا تمایلی به افشای قابلیتهای پهپادی خود نداشت تا بتواند برتری روانی خود را بر نیروهای امنیتی حفظ کند. با این حال، ادعاهای عمومی اتحادالمجاهدین این گروه را تحت فشار قرار داد تا آشکارا مسئولیت حملات کوادکوپتری را بر عهده بگیرد. علاوه بر این، رقابت با سایر گروههای شبهنظامی، همراه با اقدامهای متقابل در حال تکامل نیروهای امنیتی، حملات پهپادی توأم با خوداظهاری را تسریع کرده است. به طور مشابه، شبهنظامیان در تلاش برای حفظ نفوذ راهبردی، از پهپادها برای تعقیب یکی از وسایل نقلیۀ نیروهای امنیتی در منطقه بنو استفاده کردند و فیلمی از پرتاب مهمات هوایی ضبط کردند که نشاندهندۀ تلاش آنها برای حفظ برتری عملیاتی بر نیروهای امنیتی در هر دو مسیر هوایی و زمینی است.
نتیجهگیری
رقابت فزاینده برای دستیابی به جدیدترین فناوریها در میان جناحهای شبهنظامی، از جمله استفاده از پهپادهای کوادکوپتر، همزمان چشمانداز آیندۀ اقدامهای امنیتی در پاکستان را تغییر میدهد. در عین حال، تغییر فناوری پهپادها - بهویژه پهپادهای تجاری موجود - توسط شبهنظامیان، ارزیابی پویاییهای فناورانه را بهطور فزایندهای دشوار کرده است. این امر نشاندهندۀ فاصله گرفتن از تاکتیکهای چریکی سنتی، افزایش دفعات حمله و افزایش تواناییهای شبهنظامیان برای حمله به اهداف ارزشمند در عمق تأسیسات نظامی است.
علاوه بر این، دستیابی به فناوری ضدپهپاد تا حدودی به نیروهای امنیتی قدرت مانور داده است؛ با این حال، تکثیر آن به دست شبهنظامیان، نشاندهندۀ نبرد فناورانۀ مداوم برای کنترل ابزارهای مدرن میدان نبرد است. این فرآیند به شبهنظامیان اجازه میدهد تا با این فناوریها تجربۀ عملیاتی کسب کنند و آنها را قادر میسازد تا بهتر از خود در مقابل تلاشهای ضد تروریستی محافظت کنند. حملات هماهنگ به عنوان یک تاکتیک، منحنی یادگیری سریع شبهنظامیان و قدرت انطباق آنها را در ایجاد اختلال در اقدامهای امنیتی از طریق درگیرسازی همزمان نیروها در جبهههای زمینی و هوایی، نشان میدهد که آنچه با آن مواجهیم صرفاً تکامل در سیستم تسلیحاتی نیست، بلکه تحولی در دکترین عملیاتی است، زیرا نبردی بر سر آسمان است که با حملات زمینی و بلوغ راهبردی همراه شده است.
به همین ترتیب، رقابت فناورانۀ بین گروههایی مانند اتحادالمجاهدین و تحریک طالبان پاکستان میتواند بهکارگیری فناوری نظامی را در ایالت خیبرپختونخوا تسریع کند. در عین حال، گسترش بالقوۀ فناوری پهپادهای کوادکوپتر در بین گروههای مسلح بلوچ میتواند با فعال کردن عملیات انسداد مسیرهای اصلی تدارکات و حفظ کنترل بزرگراهها برای مدت طولانی، چشمانداز شورش در بلوچستان، بهویژه در مراکز شهری را تشدید کند.
در حال حاضر، گروههای مسلح بلوچ فاقد توانایی نظارت هوایی و مقابلۀ مؤثر با گشتهای نیروهای امنیتی هستند. با این حال، این گروهها از قبل شروع به استفاده از فناوری پهپاد برای اهداف تبلیغاتی و همچنین برای پایش محدود در جریان حملات به پاسگاههای امنیتی کردهاند و از پهپادها برای ارزیابی حضور پرسنل در داخل سنگرهای دفاعی استفاده میکنند.
